Aýdylyşyna görä, Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda Hormuza gönükdirilen parahatçylyk ädimi

Eýranyň döwlet telewideniýesi Tähran bilen Waşingtonyň arasyndaky Hormuz bogazyna gönükdirilen parahatçylyk şertnamasynyň ilkinji taslamasynda ylalaşyk gazanylandygyny habar berdi. Aýdylyşyna görä, bu meýilnama laýyklykda Eýran ABŞ-nyň harby güýçlerini sebitden çykarmak bilen strategiki bogazda söwda deňiz gatnawyny dikeltmäge razy bolar. Ylalaşygyň jikme-jiklikleri taraplaryň arasynda intensiw gepleşikleriň dowam edýändigini we gutarnykly ylalaşyk gazanylsa, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan tassyklanjakdygyny görkezýär.

Hormuz bogazynyň strategiki ähmiýeti

Dünýä energiýa söwdasy üçin möhüm ähmiýete eýe bolan Hormuz bogazy global nebit we tebigy gaz transportynyň möhüm bölegini eýeleýär. Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky dartgynlyk käwagt bu sebitdäki söwda işlerine howp salýan derejelere ýetýär. Mümkin bolan şertnama Bosforda söwda gatnawynyň howpsuzlygyny ýokarlandyryp we sebitdäki dartgynlygy azaldyp biler.

Ylalaşygyň we amallaryň şertleri

Eýranyň bir aýyň içinde täjirçilik transportyny kadaly ýagdaýa getirmegi ABŞ-nyň sebitdäki harby güýçlerini çykarmak karary bilen deňagramlaşdyrylýar. Bu ösüşler iki ýurduň arasyndaky köpden bäri dowam edýän dartgynlygy gowşatmak üçin mümkinçiliklere eýe. Şeýle hem Hormuz bogazynda gämi gatnawynyň Eýran we Oman bilen hyzmatdaşlykda utgaşdyryljakdygy mälim edildi.

Geljekde bolup biljek ösüşler

60 günüň içinde gutarnykly ylalaşyk gazanylsa, bu şertnamanyň UNSC tarapyndan resmileşdirilmegi göz öňünde tutulýar. Bu ssenariýa ýüze çyksa, Eastakyn Gündogardaky howpsuzlyk balansyna we halkara söwda ýollaryna ep-esli täsir edip biler. Ylalaşygyň üstünlikli bolmagy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň kadalaşmagyna hem goşant goşup biler.

Netijede, bu ösüş Tähran bilen Waşingtonyň arasynda köpden bäri garaşylýan diplomatik arakesmäni görkezip biler. Şeýle-de bolsa, prosesdäki näbellilikler we kynçylyklar ünsden düşürilmeli däldir. Sebitdäki beýleki gatnaşyjylaryň we halkara jemgyýetçiliginiň bu ýagdaýa edýän reaksiýasy hem ünsli gözegçilikde saklanmalydyr.