Azerbaýjanyň garaşsyzlyk fakeli Ebulfez Elçibey: 26 ýyllygy mynasybetli ideýalary we göreşleri bilen ýatlanýar

Azerbaýjanyň Sowet Soýuzyndan garaşsyzlygynda taryhy rol oýnan Ebulfez Elçibeý aradan çykmagynyň 26 ýyllygynda hormat we rehimdarlyk bilen ýatlanýar. Ömrüni ýurdunyň erkinligine we türk dünýäsini birleşdirmek idealyna bagyş eden meşhur lider, galdyran pikirleri bilen tutuş türk geografiýasynda çuňňur yzlary dowam etdirýär.

Ylym dünýäsinden Sowet zyndana çenli durmuş

1938-nji ýylda Nakhiwan welaýatynyň Ordubad sebitiniň Keleki obasynda doglan Elçibeý başlangyç we orta bilimini şol ýerde tamamlady. Soň bolsa, Azerbaýjan döwlet uniwersitetini, Gündogar ylymlary fakultetini, Arap filologiýasy bölümini üstünlikli gutardy. Okuwy gutarandan soň, Elçibeý Müsürde birnäçe wagtlap terjimeçi bolup işledi we akademiki karýerasyna ünsi jemlemek üçin ýurduna gaýdyp geldi.

1969-njy ýylda "Tolunoğullary döwleti" boýunça doktorlyk dissertasiýasy bilen ünsi çeken Elçibeý, uniwersitetde mugallymçylyk edýärkä okuwçylarynda türkizm ideologiýasyny we garaşsyzlyk düşünjesini ornaşdyrmaga synanyşdy. Bu milli oýanma çäreleri sebäpli Sowet Soýuzynyň Döwlet howpsuzlyk komitetiniň (KGB) radaryna girdi. 1975-nji ýylda "anti-Sowet propagandasy" aýyplamasy bilen tussag edildi we 1 ýyl 7 aý azatlykdan mahrum edildi.

Garaşsyzlyk we Prezident üçin göreş

Elçibey türmeden boşadylandan soň okuwyny Azerbaýjan Ylymlar akademiýasynyň golýazmalar institutynda dowam etdirdi we 1988-nji ýylda ýüze çykan garaşsyzlyk hereketiniň başynda durýar. 1989-njy ýylda döredilen Azerbaýjan halk frontunyň (AHC) başlyklygyna saýlandy.

1992urduň ykbalyny kesgitleýän 1992-nji ýylyň 7-nji iýunynda geçirilen prezident saýlawlarynda halk köpçüliginiň göwnünden turdy we 60,9 göterim ses alyp prezident saýlandy. Milli döwlet gurluşyny gurup başlan Elçibeý, Sowet goşunynyň Azerbaýjan topraklaryndan doly çykarylmagyny üpjün etmek bilen milli goşunyň düýbüni tutdy. Öz döwründe milli walýutany çap etmek, kiril elipbiýinden latyn elipbiýine geçmek we bilimde deň mümkinçilikleri döredýän uniwersitet synag ulgamyny girizmek ýaly möhüm özgertmeleri amala aşyrdy.

Türkiýä bolan söýgi we "Men Mustafa Kemalyň esgeri" habary

Türkiye bilen strategiki hyzmatdaşlygy we doganlygy hemişe daşary syýasatda iň ýokary derejede saklaýan Elçibey, prezident saýlanandan soň derrew 1992-nji ýylyň 24-27-nji iýunynda Türkiýä ilkinji resmi daşary saparyny amala aşyrdy. "Biz Türkiye Beýik Milli Assambleýasynyň (TBMM) münberinden çykyş edeninde" Mustafa Kemalyň ýolundan barýarys "-diýdi. Sözleri iki ýurduň arasyndaky sarsmaz baglanyşygy aňladýardy.

Aıtkabire eden sapary wagtynda öz hormat kitabynda şeýle ýazdy: "Eý beýik türk, beýik serkerde. Özümiň we halkymyň adyndan sizi görmäge buýsanýaryn. Esgeriňiz Elçibeý." Onuň sözleri, ýatda galan iň manyly habarlaryň birine öwrüldi.

Ankaradaky syýasy başagaýlyk we hoşlaşyk

Elbibeýiň häkimiýetdäki döwri Garabagda dowam edýän uruş we ýurduň içinde ýüze çykan syýasy krizisler sebäpli uzak dowam edip bilmedi. 1993-nji ýylyň iýun aýynda ýüze çykan Ganja gozgalaňyndan soň, işini taşlap, raýat urşunyň öňüni almak üçin doglan Keleki obasyna gitdi. Bu ýerde takmynan 4,5 ýyl ýaşansoň, Bakuda gaýdyp geldi we Azerbaýjanyň Halk front partiýasynyň başlygy hökmünde syýasy göreşini dowam etdirdi.

Ömrüniň soňky ýyllarynda saglyk ýagdaýy bilen baglanyşykly kynçylyk çeken Elçibey, 2000-nji ýylyň 22-nji awgustynda Ankara Gülhane harby lukmançylyk akademiýasy hassahanasynda (GATA) aradan çykdy. Simpleönekeý durmuşy, watana sarsmaz söýgi we türk dünýäsiniň jebisligini terk eden Elçibeý häzirem doga-dilegler bilen ýatda saklanýar.