BMG-den Günorta Sudanyň duýduryşy: Zorlugyň artmagy Syýasy geçiş prosesine we raýatlara howp salýar

Birleşen Milletler Guramasy (BMG) Günorta Sudanyň Adam Hukuklary Geňeşi ýurtda zorlugyň möwjemeginiň parahat ilatyň howpsuzlygyna we demokratik geçiş prosesine howp salýandygyny habar berdi. Komissiýanyň wekiliýetiniň Günorta Sudana 4 günlük möhüm saparyndan soň berlen resmi beýanatda syýasy durnuksyzlygyň we gumanitar krizisiň aladalandyryjy ölçegleri aýan edildi. Saparyň çäginde hökümet işgärleri, syýasy we harby aktýorlar, hökümete degişli bolmadyk guramalar, zorlugyň pidalary we halkara kömek guramalary bilen ýokary derejeli duşuşyklar geçirildi.

Jongleýdäki adam dramasy: Zorluk we hukuklaryň bozulmagy artýar

Komissiýanyň başlygy minasmin Sooka -yň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa, konfliktleriň iň ýitileşýän sebitlerinden biri bolan Jonglei ştatynyň Bor şäherinde pidalar bilen göni duşuşdy. Duşuşyklarda raýatlar, esasanam aýallar we gyzlar; Jynsy zorluk, kazyýetden çykarylmak, mejbury göçmek we maşgalalaryň aýrylmagy ýaly adam hukuklarynyň çynlakaý bozulmalaryna sezewar edilendigi mälim edildi. Parahat ilaty öldürmek, raýat infrastrukturasyny nyşana almak we gumanitar kömek koridorlaryny ýapmak ýaly yzygiderli meseleler sebitdäki betbagtçylygy hasam çuňlaşdyrýar. Mundan başga-da, Jonglei şäherinde BMG-nyň Günorta Sudandaky wekilhanasyna ( UNMISS ) patrullyk eden 2 parahatçylygy goraýjy adamyň ölümine sebäp bolan hüjüm barada derrew we garaşsyz derňew soraldy.

Saýlawdan öň syýasy giňişlik kiçelýär

Dekabr aýynda ýurtda geçiriljek möhüm saýlawlardan öň syýasy we raýat giňişliginiň kem-kemden daralýandygy görkezildi. Geňeş ygtybarly, adalatly we asuda saýlaw atmosferasyny döretmek üçin zerur şertleriň entek döredilmändigini aýtdy. BMG delegasiýasy 2026-njy ýylyň awgustynda berlen möhüm duýduryşy gaýtalap, zerur howpsuzlyk kepillikleri bolmazdan saýlawyň we öz içine alyjy milli gepleşik mehanizminiň döredilmeginiň ýurtda täze konfliktlere sebäp bolup biljekdigini we has agyr jenaýatlaryň döremegine sebäp bolup biljekdigini halkara jemgyýetçiligine duýduryş berdi. Şu nukdaýnazardan, 2018-nji ýylda gol çekilen Galkynyş Parahatçylyk Ylalaşygynyň durmuşa geçirilişiniň doly togtadylmagy syýasy geçiş baradaky aladalary hasam artdyrýar.

Jezasyzlyk medeniýeti we maliýeleşdirmegiň ýetmezçiligi krizisi giňeldýär

Günorta Sudanda ynsanperwer kömegine global maliýe goldawynyň çalt pese gaçmagy ýer ýüzünde işleýän kömek guramalaryny amallaryny azaltmaga mejbur edýär. Geňeş, ynsanperwerlik çärelerine we parahat ilatyň diri galmagy üçin möhüm bolan UNMISS-iň gorag missiýasyna goldawyň üznüksiz dowam etmelidigini aýtdy. Beýleki tarapdan, ýurtda dowamly korrupsiýa we adam hukuklarynyň çynlakaý bozulmagyna garşy durmuşa geçirilýän jezasyzlyk syýasatyny gyssagly bes etmek barada çagyryş edildi. Adalat mehanizmlerini güýçlendirmek, jogapkärçiligi ýola goýmak we jemgyýetçilik baýlyklaryny aç-açan dolandyrmak dowamly parahatçylygyň açary hökmünde görkezildi. Saparyň dowamynda alnan ähli netijeler komissiýanyň alyp barýan derňewlerine we 2027-nji ýylyň fewral aýynda BMG Adam Hukuklary Geňeşine hödürlenjek giňişleýin hasabatyň içine goşular.