Bütin dünýäde ýadro ýaragy howpy barha artýar

Stokgolm halkara parahatçylyk gözleg instituty (SIPRI) tarapyndan çap edilen täze hasabatda ýadro ýaraglarynyň häzirki ýagdaýy ýüze çykaryldy. Gözleglere görä, dünýäde jemi 12 müň 187 ýadro ýaragy bar bolsa, takmynan 9 müň 745 sanysy işjeň ulanmaga taýýardyr.

learadro başlarynyň sanynyň azalmagy

Geçen ýyl bilen deňeşdirilende ýadro ýaraglarynyň umumy sanynda az azalma ýüze çykdy. Bu ýagdaý köne söweş başlarynyň sökülmegi bilen düşündirilýär. Sowuk uruşdan soň täze söweş başlarynyň ornaşdyrylmagy umumy sanynyň azalmagyna sebäp bolan köne söweş başlaryny çalt öçürmäge mümkinçilik berdi.

SIPRI müdiri Karim Haggag ýadro ýaraglarynyň sanynyň azalandygyna garamazdan ýadro howpunyň artýandygyny duýdurdy. Haggag ýakyn ýyllarda ýadro ýaraglarynyň ätiýaçlyk gorunyň köpelmeginiň mümkindigini görkezip, bu ýagdaýyň kelleleriň haýal sökülmegi we täze ýaraglaryň ýerleşdirilmeginiň tizlenmegi bilen baglanyşyklydygyny aýtdy. Nuclearadro güýçleriniň ýaraglary ammarlardan aýyrmagy we raketa ulgamlaryna ýerleşdirmegi işjeň ýerleşdirilen ýaraglaryň sanynyň köpelmegine sebäp bolýar.

Esasanam ABŞ we Russiýa dünýädäki ýadro ýaraglarynyň 83% -ini eýeleýär. Iki ýurtda-da 5 müňden gowrak söweş kellesi bar diýlip çaklanylýar. Şeýle-de bolsa, bu ýurtlaryň arsenallaryny döwrebaplaşdyrmak ugrundaky tagallalary dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Beýleki tarapdan Russiýa, Ukraina urşy sebäpli girizilen sanksiýalaryň täsiri, şeýle hem kontinentara ballistik raketa synaglarynyň şowsuzlygy bilen göreşýär.

Beýleki tarapdan, SIPRI hasabatynda Hytaýyň ýadro arsenalyny iň çalt ösdürýän ýurtdygy aýdylýar. Hytaýda takmynan 620 ýadro ýaragy bar we bu ösüş depgini dowam etse, 2030-njy ýyla çenli ABŞ we Russiýa ýaly kontinentara ballistik raketalarynyň bolmagy mümkin diýlip çaklanylýar. Hasaplamalara görä, Fransiýada 290 ýadro ýaragy, Angliýada 225 bar. Geljekde Angliýanyň paýnamalaryny artdyrmagyna garaşylýarka, Fransiýa hem ýadro kuwwatyny giňeltmek üçin çäreleri görýär.

Aziýada Hindistan bilen Pakistan arasyndaky ýadro ýaryşy dowam edýär. Hindistanda 190 söweş kellesiniň, Pakistanda bolsa 170 söweş kellesiniň bardygy bellendi. Päkistanyň ýadro ýaraglaryny öndürmekde ulanylýan materiallary toplandygy we ýakyn on ýylda arsenalyny giňeldip biljekdigi çak edilýär.

Demirgazyk Koreýanyň we Ysraýylyň ýadro kuwwaty

Demirgazyk Koreýanyň ýadro kuwwatyny çalt artdyrmak maksadyny dowam etdirýändigi aýdylsa-da, SIPRI hasabatynda Phenýanyň takmynan 60 ýadro ýaragy bar diýilýär. Ysraýyl ýadro ýaragynyň bardygyny resmi taýdan boýun almasa-da, arsenalyny döwrebaplaşdyrmagy dowam etdirýändigi aýdylýar. Ysraýylda takmynan 90 ýadro ýaragy bar diýlip çaklanylýar.

Geljekde ýadro ýaraglarynyň sanynyň köpelmegi halkara arenasyndaky dartgynlygy artdyryp biler. Bu, ýurtlardan ýarag gözegçiligi şertnamalaryna we diplomatik çözgütlere has köp üns berilmegini talap edip biler.