Bütindünýä ykdysady forumy yglan edildi: Global jyns deňligi üçin ýene 120 ýyl gerek

Bütindünýä Ykdysady Forumy (WEF) dünýä derejesinde gender deňliginiň häzirki ýagdaýyny we ösüş depginini açyp görkezýän ajaýyp gözleg geçirdi. Şu ýyl 20-nji gezek neşir edilen we bütin dünýäde uly täsir galdyran "Global Gender Gap 2026" hasabaty deňlige barýan ýoluň garaşylýandan has uzyndygyny görkezýär. Jemi 145 ýurduň gözden geçirilen hasabatynda; Jyns taýdan deňsizligiň üýtgemegi 4 esasy ugurda ölçeldi: "ykdysady gatnaşmak we mümkinçilik", "bilim gazançlary", "saglyk we diri galmak" we "syýasy ygtyýarlyk". Alnan maglumatlara görä, dünýädäki jyns aratapawudy 69,2 göterim ýapyldy. Bu nyrh geçen ýyl bilen deňeşdirilende bary-ýogy 0,4 göterim çäklendirilen ýokarlanmany görkezýär. Hasabatda 100 göterime ýetmegiň doly deňligi aňladýandygyna ünsi çekýän hem bolsa, häzirki tizlikde dünýäde doly jyns taýdan deňlige ýetmegiň diňe 120 ýyldan soň mümkin boljakdygy çak edilýär.

Aýna potolok syýasatda we işde artykmaç bolup bilmez

Hasabatyň iň täsir galdyryjy bölümlerinden biri, aýallaryň karar bermek we dolandyryş mehanizmlerinde ýeterlik derejede wekilçilik etmezligi. Syýasy ugurda aýal-gyzlaryň ygtyýarlyklaryny artdyrmak ugrunda 2006-njy ýyldan bäri hasaba alnan oňyn tizlik, gynansak-da, 2016-njy ýyldan bäri tersine öwrüldi. Aýal-gyzlar häzirki wagtda işewür dünýäsinde ýokary derejeli dolandyryş derejelerine ýetip bilseler-de, ykdysady we syýasy taýdan iň uly täsiri bolan strategiki pozisiýalarda ýeterlik ýer tapyp bilmeýärler. Maglumatlar aýallaryň dünýäde ýerine ýetiriji (CEO) wezipeleriniň diňe 19,1 göterimini eýeleýändigini görkezýär. Edil şonuň ýaly-da, aýallaryň eýeleýän ministrlik wezipeleriniň diňe 10-dan diňe biri ýokary täsirli sebitlerde.

Emeli intellektde we geljekki tehnologiýalarda aýal-gyzlaryň ýeterlik bolmazlygy

Gelejek dünýäsini emele getirýän tehnologiýa we emeli intellekt pudaklarynda jyns deňsizligi aladalandyrýar. Global Gender Gap 2026 hasabatyna görä, AI inersenerleriniň bäşden bir bölegini aýallar düzýär. Emeli intellekt bilen meşgullanýan kompaniýalaryň her derejesinde diýen ýaly zenan işgärleriň ýeterlik derejede görkezilmeýänligi göze ilýän bolsa-da, bu geljekdäki sanly ykdysadyýetde deňsizligiň çuňlaşyp biljekdigi baradaky aladany döredýär. Dört esasy ugurda geçirilen synaglar tehnologiki üýtgemeleriň bu ugurlardaky boşlugy ýapmak üçin entek ýeterlik däldigini subut edýär.

atokardaky ýurtlar: 17-nji gezek yzygiderli Islandiýa

Hasabatda ýurtlaryň çykyşlary gözden geçirilende, demirgazyk ýurtlarynyň ýolbaşçylygy bu ýyl hem üýtgemedi. Islandiýa yzygiderli 17 ýyl bäri deňlik derejesi 93 göterim bilen dünýäde iň ýokary jyns taýdan deňligi bolan ýurt hökmünde öz adyny saklady. Ikinji orunda 87,2 göterim bilen Finlýandiýa we 85,7 göterim bilen Norwegiýa bar. Deňlik ugrundaky ýaryşyň başynda beýleki ýurtlar 84,5 göterim bilen Namibiýa, 84,2 göterim bilen Angliýa, 82,8 göterim bilen Täze Zelandiýa, 82,3 göterim bilen Şwesiýa, 81,9 göterim bilen Awstraliýa, 81,7 göterim bilen Germaniýa we 81,4 göterim bilen Irlandiýa boldy. Beýleki tarapdan, şu ýylky çykyşy bilen ünsi özüne çeken Awstraliýa taryhynda ilkinji gezek sanawyň ilkinji 10 ýurduna girmegi başardy.