COP31 Prezident ministri Kurum: Ysraýyl hökümetini çagyrmadyk

COP31 prezidenti we Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum, Antalýada geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň (UNFCCC) 31-nji konferensiýasy (NTP) göni ýaýlymynda çykyş etdi. Ministr Kurum Ysraýyl hökümetiniň Türkiýe tarapyndan geçiriljek sammite çagyrylmaýandygyny aýtdy we howanyň adalatyna we Gazadaky ýagdaýa aç-açan çemeleşýändiklerini aýtdy.

COP31 sammitine haýsy ýurtlar çagyrylmady?

Ministr Murat Kurum Ysraýyl hökümetini liderler sammitine kabul ediji ýurt hökmünde çagyrmaýandyklaryny aýtdy. Birleşen Milletler Guramasyndaky gepleşiklere her bir ýurduň gatnaşmaga hukugynyň bardygyny ýatladýan Kurum, bu ýygnak bilen Türkiýanyň Ysraýyla bolan garaýşynyň üýtgemejekdigini aýtdy. Ministr Kurum "Parahatçylygyň höküm sürmeýän ýerinde howanyň adalaty bolup bilmez" -diýdi we 6250 adamlyk konferensiýa meýdanyndaky iň uly zalyň "Gaza" adynyň bardygyny we genosid barada sergileriň geçiriljekdigini aýtdy.

Antalýadaky sammit amaly maksatly bolarmy?

COP31 "durmuşa geçiriş COP" diýilýändigini aýdyp, ministr Kurum wadanyň gutarandygyny we borçnamalaryň ýerine ýetirilmelidigini aýtdy. Howa maliýeleşdiriş borçnamalaryny Türkiýe tejribesi bilen durmuşa geçirmegi maksat edinýändiklerini mälim eden häkimýet, 102 lideriň we 330 ministriň sammite gatnaşjakdygyny mälim etdi we 100 müňden gowrak myhmanyň garaşylýandygyny mälim etdi. Şeýle hem, öňki COP prezidentleri bilen bilelikde çagyryş tekstini taýýarlandyklaryny we Türkiýäniň hereket meýilnamasynyň halkara derejesinde goldanyljakdygyny aýtdy.

Antalýada geçirilen COP31 sammitinde 2026-njy ýylyň 10-njy noýabrynda liderlik derejesinde ýokary derejede gatnaşmak gazanyldy we ministr Murat Kurumyň ýolbaşçylygynda arassa energiýa, nol galyndylar, ýaşyl senagat we azyk howpsuzlygy ýaly möhüm meseleler kesgitlenildi. Türkiýe howanyň üýtgemegine garşy göreşde anyk çäreleri görmegi we maliýe wadalaryny esasy maksady hökmünde görýär.

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň taraplary hökmany kararlary kabul etmegi we global ýylylyga garşy göreşiň çäginde her ýyl geçirilýän bu konferensiýalarda ýurtlaryň borçnamalaryny ýerine ýetirmegi maksat edinýärler. Türkiýe tarapyndan gurnalan bu etapda gatnaşyjy ýurtlaryň howanyň maksatlaryna uýgunlaşmagyna we kesgitlenen maliýe mehanizmleriniň işlemegine garaşylýar.

Netije

Antalýada geçirilen COP31 sammiti diňe bir Türkiýanyň howanyň üýtgemegine garşy göreşdäki tutanýerliligini däl, eýsem halkara syýasatynda tutýan ornuny görkezýän platforma öwrüldi. Ministr Kurumyň aýdanlary, klimat adalat düşünjesiniň parahatçylyk we adam hukuklary ýaly ähliumumy gymmatlyklardan aýrylyp bilinmejekdigini, şonuň üçin syýasy garaýyşlaryň howa diplomatiýasy bilen utgaşdyryljakdygyny görkezýär.

Programma gönükdirilen çemeleşmäni kabul etmek, global klimat maksatlaryna ýetmekde täze eýýamyň başlanandygyny görkezýär. Sözlerden herekete geçmek, dünýädäki howanyň maliýe borçnamalaryny yzarlamakda möhüm tapgyrdyr.

Mümkin täsirler

Türkiýe tarapyndan gurnalan bu sammit howanyň üýtgemegine garşy göreşde global hereket meýilnamasynyň tizlenmegine goşant goşup biler. Hususan-da, "COP durmuşa geçirmek" ünsi hususy sektora we döwletlere maliýe borçnamalaryny ýerine ýetirmek üçin halkara basyşyny döredip biler.

Ysraýyly liderleriň sammitine çagyrmazlyk we Gazany nygtamak, sammitiň syýasy gün tertibiniň howanyň ara alnyp maslahatlaşylmagyna sebäp bolup biler. Bu, gatnaşyjy ýurtlaryň arasyndaky diplomatik deňagramlylyga täsir edip biler we howanyň adalat meselesini ara alyp maslahatlaşmagyň konflikt zonalarynda ynsanperwerlik krizisleri bilen has baglanyşmagyna sebäp bolup biler.