Eastakyn Gündogar dartgynlygynyň dünýä ykdysadyýetine täsiri

Eastakyn Gündogarda barha möwjeýän dartgynlygyň ykdysady netijeleri dünýä bazarlarynda möhüm ösüşe we inflýasiýa maglumatlaryna ünsi jemledi. 27-nji fewralda ABŞ, Ysraýyl bilen Eýranyň arasyndaky barha artýan dartgynlyk, 8-nji aprelde atyşygyň bes edilmegi bilen belli bir derejede köşeşdi. Şeýle-de bolsa, bu döwürde Hormuz bogazynyň töweregindäki geosyýasy töwekgelçilikleriň ýokarlanmagy nebitiň bahasyny ýokarlandyrdy. Soňky günlerde bu bahalar birneme peselendigine garamazdan, energiýa bazarlaryndaky işjeňlik bütin dünýäde täsirini dowam etdirýär.

Geosyýasy töwekgelçilikleriň ykdysady beýany

Soňky aýlarda uruş bilen baglanyşykly energiýa bahalarynyň ýokarlanmagy dünýä bazarlaryna möhüm täsir etdi. Bu bahalaryň üýtgemeginiň dünýädäki täsiri mart we aprel aýlarynda gözegçilik edildi. Energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy transport we senagat önümçiligi ýaly pudaklaryň üsti bilen inflýasiýany täzeden döredip biler diýip pikir edilýär. Şol sebäpden, ähli gözler ABŞ -da yglan edilmeli şahsy sarp ediş çykdajylary (PCE) baha indeksine gönükdirilýär. ABŞ-nyň birinji çärýekde jemi içerki önümi (JIÖ) şol gün yglan ediler, ykdysady işleriň ýagdaýy barada anyk maglumat berer. ABŞ-nyň ykdysadyýetiniň bu döwürde 2 göterim ösmegine garaşylýar. Garaşylyşy 2,2 göterime barabar boldy. Inflýasiýa we ösüş maglumatlary merkezi banklaryň pul syýasatlarynda aýgytly rol oýnaýar. Pul bazarlarynda Federal ätiýaçlyk ulgamynyň dekabr aýyndaky ýygnagynda goşmaça berkitme çäreleri görüp biljekdigi baradaky çaklamalar hasam güýçlenýär. Şeýle-de bolsa, mart we aprel aýlarynda energiýa bilen baglanyşykly inflýasiýanyň ýokarlanmagy Europeanewropanyň Merkezi Bankyna (ECB) garaşýanlary güýçlendirdi. ECB ýylyň ahyryna çenli azyndan iki göterim ýokarlandyryp biler diýip pikir edilýär.

Germaniýada yglan ediljek inflýasiýa maglumatlary Eastakyn Gündogardaky söweş sebäpli energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagynyň täsirini görkezer. Analitikler Germaniýada Sarp edijileriň bahalarynyň indeksiniň (CPI) aýda 0,2 göterim we maý aýynda her ýylda 3 göterim ýokarlanjakdygyny çaklaýarlar. Hytaýda senagat önümçiligi aprel aýynda her ýyl 4,1 göterim ýokarlanandygyna garamazdan garaşylýandan pesdi. Bölek satuw söwdasy hem 0,2 göterim ýokarlap, çaklamalara laýyk gelmedi. Japanaponiýada aprel aýynda milli inflýasiýa her ýyl 1,4 göterim bolup, garaşylýandan has pesdi. Analitikler Tokiodaky CPI-iň maý aýynda her ýylda 1,6 göterim ýokarlanmagyna garaşýarlar.

Dünýä ykdysadyýetindäki bu ösüşler merkezi banklaryň pul syýasatlaryny emele getirmekde möhüm rol oýnar. Hususan-da, geljekdäki ykdysady syýasatlar üçin energiýa bahalarynyň gidişi we Aziýada ykdysady çökgünligiň signallary aýgytly bolup biler.