Emeli intellekt kompaniýalaryň töwekgelçilik kartasyny täzeden düzýär: Korporatiw dolandyryş we içerki gözegçilik döwri

Unionewropa Bileleşigi tarapyndan kabul edilen emeli intellekt kanuny bilen girizilen aç-açanlyk borçnamalary, dünýädäki kompaniýalary emeli intellekt integrasiýasyny has meýilleşdirilen we gözegçilikde saklamaga iterýär. Türkiýede Şahsy Maglumatlary Goramak Guramasy (KVKK) şahsy maglumatlaryň bozulmagyndan we iş ýerlerinde öndürijilikli emeli intellekt gurallarynyň gözegçiliksiz ulanylmagy sebäpli ýüze çykýan töwekgelçiliklerden duýduryş berýär. Içerki gözegçilik, töwekgelçilikleri dolandyrmak, berjaý etmek we bilelikdäki dolandyryş ugurlarynda 37 ýyllyk çuňňur tejribä eýe bolan we häzirki wagtda öňdebaryjy bilim edarasynda Içerki gözegçilik müdiri bolup işleýän Aýnur Oktaý bu sanly üýtgeşmä möhüm nukdaýnazardan baha berýär. Oktay, "Emeli intellekt töwekgelçiligini diňe ýönekeý tehnologiýa meselesi hökmünde görmek häzirki zaman guramalarynyň düşüp biljek iň uly ýalňyş düşünjelerinden biridir. Emeli intellekt, maglumatlaryň howpsuzlygyndan başlap, ahlak gymmatlyklaryna, kanuny kadalary berjaý etmekden başlap, strategiki karar beriş mehanizmlerine çenli" makro derejeli dolandyryş meselesidir.

Emeli intellekt diňe bir tehnologiýa töwekgelçiligi däl: Bu bitewi dolandyryş meselesi

KVKK tarapyndan neşir edilen häzirki baha beriş hasabatlary, anyk kompaniýa strategiýasy, syýasaty we çäklendirmesi bolmazdan, öndürijilikli emeli intellekt gurallaryny aýratyn başlangyçlarda ulanýan işgärleriň kemçiliklerine ünsi jemleýär. Bu ýagdaýyň, korporatiw maglumatlaryň syzmagynyň öňüni almagy kynlaşdyrýandygy we audit işleriniň mümkin däldigi aýdylýar. Bu edara, diňe bir tehniki däl, eýsem ahlak, hukuk we jemgyýetçilik ölçegleri bilen hem emeli intellekt integrasiýasynyň tutuşlygyna göz öňünde tutulmalydygyny nygtaýar.

Kritiki infrastrukturadan äpet gurluşlara çenli giň GRC tejribesi

Türkiýanyň Kordsa, Teknosa we Sabancı DX ýaly öňdebaryjy kompaniýalarynda dolandyryş ulgamlaryny, audit, strategiki meýilnamalaşdyryş we dolandyryş, töwekgelçilik we ýerine ýetiriş (GRC) amallaryny dolandyran Aýnur Oktaý, Sabancı DX-de GRC maslahat bölüminiň döredilmegine hut özi ýolbaşçylyk etdi. Oktay, Enerjisa Üretim we Enerjisa Daıtymyň üç sebit kompaniýasy ýaly jemi dört ägirt energiýa kompaniýasynda maglumat howpsuzlygy we möhüm infrastrukturanyň dolandyryş prosesleriniň korporatiw DNK-a birleşmegini üpjün etdi.

Oktaýyň Biotrend Energy-de üýtgemegi, korporatiw masştabda gazanan üstünligini görkezýär. Baş ştab-kwartirany, 11 dürli şäherdäki 18 şahamçany we 2023-nji ýylyň ahyryna çenli jemi 792 işgäri öz içine alýan ägirt uly gurluşda korporatiw töwekgelçilikleri dolandyrmak, içerki gözegçilik, berjaý etmek, etika we dolandyryş ulgamlaryny gurdy. Bu prosesiň dowamynda 100-e golaý korporatiw syýasat, prosedura we düzgünler ýazyldy we päsgelçiliksiz işleýän yzygiderli hasabat mehanizmleri direktorlar geňeşi we degişli ýöriteleşdirilen komitetler üçin güýje girdi.

"Asyl sorag, emeli intellekti haýsy dolandyryş mehanizmini ulanarys"

Emeli intellektiň kompaniýalaryň bar bolan töwekgelçiligine we gözegçilik arhitekturasyna birleşdirilmelidigini öňe süren Oktay, "Kompaniýalar üçin asyl sorag emeli intellektiň ulanylmagy ýa-da ulanylmazlygy däl-de, eýsem gözegçilik we dolandyryş mehanizmleriniň içinde nädip howpsuz ýerleşdirilmegi". Oktaýyň pikiriçe, maglumatlaryň howpsuzlygy, etiki ýörelgeler, kanuny kadalara doly laýyk gelmek, kararlaryň retrospektiv yzarlanylmagy we jogapkärçilik ugurlarynyň anyk bölünmegi möhümdir.

Bu usul, Oktaýyň Biotrend döwründe dizaýn eden we durmuşa geçiren institusional kämillik modeline doly laýyk gelýär. Göz öňünde tutulan modelde 15 sany esasy baha beriş komponentiniň aşagyndaky kompaniýanyň guramaçylyk derejesini ölçemek arkaly anyk ösüş ugurlary we strategiki ýol kartalary döredildi. Modeliň wagtal-wagtal gaýtalanmagy bilen, institusional ösüş san maglumatlary bilen yzarlanmaga mümkinçilik berdi. Şuňa meňzeş kämillik modeliniň emeli intellekt proseslerinde ulanylyp bilinjekdigini mälim eden Oktay, içerki gözegçilik bölümleriniň diňe geçmişi dolandyrýan statiki gurluşlar bolmaly däldigini, emeli intellekt töwekgelçiligini öňünden görýän we direktorlar geňeşine strategiki ugur görkezýän dinamiki mehanizmlere öwrülmelidigini aýtdy.