Germaniýanyň ykdysadyýetinde ýer titremesi: Bankrotlar soňky 20 ýylyň iň ýokary derejesine ýetdi, ägirtler on müňlerçe adamy işden çykarýarlar

Europeewropanyň lokomotiw ykdysadyýeti, Germaniýa soňky yzygiderli bankrotlar we ägirt senagat kärhanalarynyň kararlarynyň azalmagy baradaky habarlardan sarsdy. Inurtda çalt ösýän bankrotlyk derejesi ykdysady geljege çynlakaý aladalary döredýän hem bolsa, hünärmenler häzirki ýagdaýyň wagtlaýyn üýtgäp durýandygyny ýa-da hemişelik gurluşyň çökmegini ara alyp maslahatlaşýarlar. Ykdysady ugry ölçemek üçin ulanylýan iň anyk görkezijileriň biri bolan bankrot statistikasy, ýagdaýyň agyrlygyny görkezýär.

Bankrotlyk derejesiniň duýduryş ýokarlanmagy: Soňky 20 ýylyň iň ýokary derejesi

Halle Leibniz Ykdysady Gözleg Instituty (IWH) tarapyndan geçirilen soňky gözlegde, Germaniýada şahsyýetleriň we maýa kompaniýalarynyň bankrot derejesiniň iýun aýynda koronawirus pandemiýasyndan öňki 2016-2019-njy ýyllar bilen deňeşdirilende 80 göterim ýokarydygy ýüze çykaryldy. Gözlegleriň çäginde, zähmet bazarynda aýgytly rol oýnamaýan kiçi kärhanalar, özbaşdak işleýänler we ýeke-täk eýeçilik hukugy bahadan aýryldy. Beýleki tarapdan, ünsi çekýän şahslar we maýa kompaniýalary işiň 90 göterimini we bankrotlaryň täsirinde algylaryň 95 göterimini emele getirýär.

IWH Bankrot gözleg bölüminiň başlygy Steffen Müller, bu ugurdaky korporatiw bankrotlaryň sanynyň 2026-njy ýylyň ikinji çärýeginde soňky 20 ýylda iň ýokary derejä ýetendigini aýtdy. Soňky çärýekdäki bankrot tendensiýasy sebäpli hünärmenler üçin bu rekord derejäniň geň galdyryjy däldigi aýdylýar.

Senagat ägirtleri sarsdyrylýar: Volkswagen, Bosch we ZF

Germaniýanyň ykdysadyýetinde köpden bäri dowam edip gelýän durgunlyk, iş bazarynda çuňňur ýaralara sebäp bolýar. Ofylyň başynda çak edilýän aşa gowşak ykdysady dikeldiş ýurduň global markalaryny düýpli çäreleri görmäge mejbur edýär. German awtoulag ägirdi “Volkswagen” (VW) ýakyn ýyllarda 100 müň işgäri işden aýyrmagy meýilleşdirýär. Zawodyň ýapylmagynyň senarisi hem gün tertibinde durýan bu proses ykdysadyýetdäki basyşyň iň anyk subutnamasy hasaplanýar.

Krizis diňe “Volkswagen” bilen çäklenmeýär. Awtoulag öndürijisi ZF 2028-nji ýyla çenli 14 müň adamy iş bilen üpjün etmegi maksat edinýär, tehnologiýa we in engineeringenerçilik ägirdi Bosch 2030-njy ýyla çenli diňe Germaniýanyň çäginde 20 müňden gowrak wezipäni ýok etmegi meýilleşdirýär.

Pudaklaýyn gysyş awtoulag dünýäsinden has giňelýär. Geçen ýyl senagat pudagynda 100 müňden gowrak iş ýitirilenden soň, Horwat maslahat beriş kompaniýasy tarapyndan geçirilen gözleg 2026-njy ýylda bu pudakda 100 müňe çenli goşmaça işiň ýok boljakdygyny çaklaýar. Bu ýagdaý mehaniki in engineeringenerçilik, gurluşyk we kiçi pudak pudaklaryna gönüden-göni täsir edýär.

Bazary arassalamak ýa-da gurluş çökmegi?

Germaniýanyň jemgyýetçilik we ykdysady toparlarynda iň jedelli sorag, bu prosesiň netijesiz kompaniýalaryň ýok edilmegi ýa-da çuňňur gurluş gowşaklygy bolan tebigy "bazary arassalamak". Jozef Şumpeteriň "konstruktiw weýrançylyk" teoriýasyna görä, netijesiz kompaniýalaryň ýok edilmegi bilen boşadylan zähmetiň we kapitalyň ykdysady ösüşe itergi berip biler. Aslynda, işini ýitirenleriň çalt täze iş tapyp biljekdigi we işsizlik derejesiniň birneme ýokarlanmagy bu tezisi goldaýan faktorlaryň biridir.

Mundan başga-da, pandemiýa döwründe döwlet goldawy bilen aman galan, ýöne adaty şertlerde diri galmak mümkinçiligi bolmadyk kompaniýalaryň batmagy, bu arassalanmagyň bir bölegi hökmünde görülýär. Şeýle-de bolsa, IWH hünärmeni Steffen Müller ýagdaýa has pessimist çemeleşýär. Müller "Meniň pikirimçe, bu bazar arassalamakdan başga zat däl. Geljekde nemes ykdysadyýetiniň haýsy ugurda hereket etjekdigini kesgitlän mesele." we bankrot barada aýdylanda Germaniýanyň gyzyl zolakdadygyny aýdýar. Müller entek bank ulgamyny sarsdyrjak köpçülikleýin ýokaşma tapgyrynda däldigimizi, emma ýurt gaty düýpli gurluş özgerişleriniň bosagasynda durýandygyny aýtdy.