Global bazarlar oda öwrüldi: Eastakyn Gündogarda ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gyzgyn konflikt krizisine sebäp bolan ösüşler

Eastakyn Gündogar Amerikanyň Birleşen Ştatlary (ABŞ) bilen Eýranyň arasynda özara harby garşylyk görkezmek bilen öz taryhynyň iň möhüm we garaňky döwürlerini başdan geçirýär. Sebitden gelýän gyzgyn çaknyşyklar we amallar baradaky habar global howpsuzlyk arhitekturasyny sarsdyrsa-da, barha möwjeýän geosyýasy krizis, energiýa koridorlaryndan başlap, dünýä haryt bazarlaryna çenli köp ugurda domino täsirini döredýär.

ABŞ-nyň söweş uçarlaryndan Eýranyň sebitlerine agyr zarba

Sebitdäki harby işjeňlik güýçlenýän wagtynda ABŞ harby güýçleri Eýranyň çägindäki raketalar bilen strategiki harby nokatlary nyşana almagy dowam etdirýär. Alnan iň soňky maglumata görä, ABŞ-nyň howa güýçleri Hormuz bogazyna ýakyn ýerleşýän Hormuzgan welaýatynyň Sirik şäherindäki we Yrak serhedinde ýerleşýän Huzestan welaýatynyň Ahwaz şäherini raketalar bilen urupdyr.

Bu gyzgyn wakalardan soň, Gürjüstanda geçirilen respublikan saýlawçylar ýygnagynda kameralaryň öňünde çykyş eden ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, konfliktlerde ölen 4 amerikan esgeriniň jesedini alandyklaryny gynanç bilen aýtdy. Tähran administrasiýasyna göni we düşnükli habar iberen Trump: "Eýranlylar şertnama baglaşmak isleýärler, emma entek taýyn däl, ýakyn wagtda taýýar" -diýdi

Duýduryş derejesi goňşy ýurtlarda Eýranyň sebitde bolup biljek ar alyş çärelerine garşy iň ýokary derejä çykaryldy. Kuweýt goşunynyň resmi beýanynda tutuş ýurt boýunça howa gorag ulgamlarynyň işjeňleşdirilendigi we Eýranyň frontundan gelip biläýjek pilotsyz howa ulaglary (UAV) howplaryna garşy ulanylýandygy mälim edildi.

CENTCOM-dan Eýrana 12-nji tolkun operasiýasy

ABŞ Merkezi serkerdelik (CENTCOM), prezident Donald Trumpyň gönüden-göni görkezmesi bilen, Türk wagty (TSI) 00.30-da Eýranyň harby nyşanalaryna garşy täze, hemmetaraplaýyn howa operasiýasyny başlandygyny habar berdi. Bu soňky hüjüm ABŞ-nyň soňky döwürde Eýranyň territoriýasyny gönüden-göni nyşana alan 12-nji operasiýa hökmünde hasaba alyndy. CENTCOM tarapyndan berlen beýanatda bu işiň esasy maksadynyň, Eýranyň Hormuz bogazynda we onuň töweregindäki suwlarda raýat deňizçilerine we söwda gämilerine howp abandyrmak mümkinçiligini doly ýok etmek we gowşatmakdygy nygtaldy.

Gyzyl deňizdäki tanker hüjümleri: Hutiler tarapyndan deňiz gabawy karary

Krizisiň Gyzyl deňiz aýagynda dartgynlylyk azalmagyny dowam etdirýär. Yemenemende işleýän Eýran tarapyndan goldanýan Hutiler, Riýad administrasiýasyna garşy "deňiz gabawyny" yglan etdi, Saud Arabystanyny Yemenemen halkyna garşy uzak wagtlap gabawy dowam etdirmekde we ýurduň ýerasty baýlyklaryny talamakda aýyplady. Bu berk karardan dessine, Huti harby metbugat sekretary yaahýa Seri Gyzyl deňizde "ENCELIA" we "LAYLA" atly iki sany nebit tankerini uçarmanlar we raketalar bilen urandygyny habar berdi.

Göz öňünde tutulýan hüjüm baradaky habary Saud Arabystanynyň Transport Baş gullugy we resmi habar gullugy SPA hem tassyklady. Berlen beýannamada hüjümden soň Saud Arabystanynyň "ENCELIA" gämisiniň ýaýynda ýangynyň bolandygy aýdylýar. Häkimiýetler, toparlaryň çalt gatyşmagy netijesinde ekipa .yň hemmesiniň şikes ýetmändigini we saglyk ýagdaýynyň gowudygyny habar berenlerinde, raýat söwda gämileriniň nyşana alynmagyny halkara deňiz kanunlarynyň we däp-dessurlarynyň çynlakaý bozulmagy diýip häsiýetlendirdiler.

Fireangyn çyzygyndaky global bazarlar: Nebitiň bahasy ýokarsyna çykýar

gunaraglaryň Eastakyn Gündogarda dymmagy we geosyýasy töwekgelçilikleriň her minutda köpelmegi dünýä maliýe bazarlarynda ýer titremesini döretdi. Sebitdäki konfliktleriň nebit üpjünçiliginde çynlakaý bökdençliklere sebäp bolup biljekdigi baradaky alada bilen Brent nebitiniň barrel bahasy 96 dollar çäginden geçdi we soňky 1,5 aýyň iň ýokary derejesine çykdy. Bu ýokarlanmak bilen, nebitiň bahasy gymmatlamak bilen yzly-yzyna bäşinji söwda gününi tamamlady.

Haryt bazarynda nebitiň bahasy soňky alty hepdäniň iň ýokary derejesine ýetdi we global inflýasiýa aladalaryny güýçlendirdi. Eastakyn Gündogardaky gyzgyn çaknyşyklar we göterim derejesiniň täzelenmegi ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Fed) indiki hepde geçiriljek ýygnagyndan öň garaşylýan zatlary ýokarlandyrýar, altyn bazarynda girdejiniň ýitmegine sebäp boldy. Ygtybarly ýer gözlemekdäki üýtgemeler bilen, altyn altynyň unsiýa bahasy 4,125 dollar .