Global bazarlarda tankydy garaşmak: Fediň göterim derejesi kararyna we makroykdysady maglumatlara ähli gözler

Global paýdarlar bazarlary ABŞ-nyň möhüm inflýasiýa maglumatlarynyň we Eastakyn Gündogarda ýerleşýän geosyýasy töwekgelçilikleriň kölegesinde geçen hepde garyşyk kurs bilen tamamlandy. Energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy inflýasiýa aladalaryny döretdi we obligasiýa göterim mukdaryny ýokarlandyrdy, maýadarlaryň ünsi geljek hepde ABŞ-nyň Merkezi Banky (Fed) tarapyndan yglan ediljek pul syýasaty kararlaryna we indiki döwür üçin çaklamalara gönükdirildi.

ABŞ-nyň inflýasiýasy we Federal ätiýaçlyk ulgamynyň göterim derejesi kararyndan öň iň soňky ýagdaý

ABŞ-da yglan edilen makroykdysady maglumatlar, energiýa bilen baglanyşykly inflýasiýa basyşynyň ýurtda täsirli bolmagyny görkezdi. Energiýa bahalarynyň öndürijiniň inflýasiýasyna täsiri awgust aýynda ýene-de äşgär bolsa-da, sarp edijileriň bahalarynyň indeksi (CPI) aýda 0.4 göterim, awgust aýynda her ýyl bazaryň garaşyşlaryna paralel 3,4 göterim ýokarlandy. Iýmit we energiýa önümlerini hasaba almaýan esasy CPI, aýda 0,3 göterim bilen garaşylýandan ýokary galdy we ýylda 2,4 göterim ýokarlandy. 2021-nji ýylyň mart aýyndan bäri ýyllyk esasy inflýasiýanyň iň pes derejesine çenli peselmegi dezinflýasiýa prosesiniň dowam edýändigini görkezýän hem bolsa, ABŞ-nyň indiki hepde göterim mukdaryny ýokarlandyrmak ähtimallygy pul bazarlaryndaky nyrhlarda 90 göterim derejesine ýetdi.

Bazar gatnaşyjylary, Fed-iň prezidenti Kewin Warş -yň aýdanlaryny we indiki hepde geçiriljek Federal ýygnagyndan soň bankyň häzirki ykdysady çaklamalaryny ýakyndan yzarlaýarlar. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň Gazna ministrliginiň likwidligi goldamak üçin 10 ýyldan 20 ýyla çenli obligasiýalarda 6 milliard dollara çenli satyn aljakdygyny yglan etmegi, bazaryň has uly ädim ätmegine garaşýandygy sebäpli, obligasiýa göterim derejesiniň ýokarlanmagyny saklap bilmez. ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa girdejisi, 2023-nji ýylyň oktýabr aýyndan bäri hepdäniň 5 göterim çäginden ugur alyp iň ýokary derejäni synagdan geçirdi we takmynan 20 bal ýokarlap, hepdäni 4,97 göterim bilen ýapdy. Beýleki tarapdan, dollar görkezijisi, ABŞ-daky maliýe aladalary we ýeniň hümmeti sebäpli göterim derejesiniň ýokarlanmagyna garaşylýandygyna garamazdan, 99.1 derejesinde 0,1 göterim ýitgi bilen tamamlandy. Alternatiw gymmaty ýokarlanan bir unsiýa altyn, hepdede 1,8 göterim ýitirdi we üçünji hepde pese gaçmagyny dowam etdirip, 4 müň 349 dollara düşdi.

Emeli intellekt şemaly we global bazarlarda geosyýasy dartgynlyk

Tehnologiýa dünýäsinde bolup geçen wakalar, hepdäniň ortalaryna çenli bir stockalarda töwekgelçilik islegini dowam etdirdi. Emeli intellekt ägirdi OpenAI şu güne çenli iň ösen modeli GPT-6 Astra bilen tanyşdyrdy. Kompaniýanyň beren beýanatynda çäkli ulanyjy tejribesi üçin hödürlenýän bu modeliň ösen kiber kuwwatyna we özbaşdak gözegçilik ukybyna eýe bolandygy mälim edildi. Çylşyrymly kompýuter ulgamlaryny dolandyryp, web sahypalaryny dizaýn edip we adam gatyşmazdan elektron tablisalaryny dolduryp bilýän bu model, ýarymgeçiriji pudagy üçin isleg çaklamalaryny ýokarlandyrmak arkaly tehnologiýa aksiýalaryny goldaýar. Şeýle-de bolsa, hepdäniň soňky günlerinde inflýasiýanyň ýokarlanmagy bu optimizmi kölege saldy we Nýu-Yorkork bir Stockasyndaky S&P 500 indeksi 0,80 göterim, Nasdaq indeksi 0,66 göterim, Dow Jones indeksi 1,57 göterim ýitirdi.

Geosyýasy ugurda Eastakyn Gündogarda bolup geçen wakalar energiýa bazarlaryna gönükdirilmegini dowam etdirdi. Nebit üpjünçiligine howp salýan her bir ösüş bahalaryň ýokarlanmagyna sebäp bolsa-da, Eýran bilen Aýlag ýurtlarynyň Hormuz bogazyndan howpsuz geçmegini üpjün edýän wagtlaýyn şertnama boýunça öňegidişlik gazanýandygy baradaky habar dartgynlygy kem-käsleýin azaltdy. Bu ösüş bilen nebitiň bahasynyň çäklendirilen yza çekilendigine garamazdan, ýokary tendensiýa saklandy we noýabr aýynda getirilýän Brent nebit hepdede 8,5 göterim gymmatlap, bir barrele 104,5 dollar derejesine ýetdi. ABŞ-da sentýabr aýynda Miçigan uniwersitetiniň sarp edijilere bolan ynam görkezijisi garaşylýandan pes bolup, sentýabr aýynda 47,8 -e düşdi, sarp edijileriň gysga möhletli inflýasiýa garaşmasy 4 göterim -den 4,6 çenli ýokarlandy. Federalurduň federal býudjet defisiti awgust aýynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 52 göterim azaldy we 167 milliard dollara çenli azaldy.

Europeanewropa we Aziýa bazarlarynda Merkezi bankyň başlyklary

Europeanewropa tarapynda, Europeanewropanyň Merkezi Banky (ECB) tarapyndan ädilen ädimler we energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy bazarlaryň ugruny kesgitledi. ECB üç esasy syýasat nyrhyny hersi 25 bal ýokarlandyran bolsa-da, ECB-iň başlygy Kristin Lagarde inflýasiýanyň uzak wagtlap göz öňünde tutulýan ugurlardan ýokary bolup biljekdigini duýdurdy. Ozewro zonasynyň ykdysadyýeti ikinji çärýekde 0,6 göterim ösüş gazanan bolsa, maýa goýujylaryň ynam görkezijisi sentýabr aýynda yzly-yzyna bäşinji aý ýokarlandy we 2022-nji ýylyň fewral aýyndan bäri iň ýokary derejä ýetdi. Germaniýa tarapynda senagat önümçiligi 1,1 göterim azaldy we iýul aýynda eksport 0,8 göterim azaldy. Germaniýada ýyllyk inflýasiýa awgust aýynda 2,9 göterime çenli ýokarlandy we energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy sebäpli soňky 2,5 ýylyň iň ýokary derejesine ýetdi. Her hepde Angliýadaky FTSE 100 indeksi 1,67 göterim, Germaniýada DAX indeksi 1,88 göterim, Fransiýada CAC 40 indeksi 1,20 göterim, Italiýada MIB 30 indeksi 0,79 göterim ýokarlandy.

Aziýa boýunça ýapon ýeni geljek hepde Japanaponiýa Bankynyň (BoJ) ýygnagyna we hökümetiň gatyşmagy sebäpli garaşylmadyk garaýyşlar sebäpli gymmatlamagyny dowam etdirdi. Geçen 7 aýyň iň pes derejesini hepdäniň dowamynda 152,8 -de görensoň, dollar / ýen deňligi 1,6 göterim pese gaçmak bilen hepdäni 153.5 -de ýapdy. BoJ-iň soňky 31 ýylyň iň ýokary derejesi bolan syýasaty 1 göterim ýokarlandyryp, indiki hepde ýene 25 esas bal ýokarlandyrjakdygy şübhesiz. Quarteraponiýanyň ykdysadyýeti ikinji çärýekde 1,4 göterim ösüş gazanan bolsa, häzirki hasap balansy iýul aýynda 2,99 trillion ýen profisit berdi. Hytaýyň 2026-njy ýylyň awgust aýyndaky daşary söwda balansy, garaşylýanlara laýyklykda 119,09 milliard dollar boldy; Eksport ýylda 25 göterim, aýda 28,2 göterim ýokarlandy. Sebitde hepdede Günorta Koreýanyň “Kospi” görkezijisi 3,33 göterim ýokarlandy, Gonkongyň “Hang Seng” 3,30 göterim, Japanaponiýanyň “Nikkei 225” 1,55 göterim, Hytaýyň Şanhaý kompozisiýa görkezijisi 1,07 göterim ýitdi.

BIST 100 içerki bazarlarda ýokarlanýar: Häzirki hasap balansynda taryhy artykmaçlyk

Içerki Borsa Stambul oňyn tendensiýa eýerdi we dünýä bazarlaryndan oňyn tapawutlandy. BIST 100 indeks hepdede 3,25 göterim artdy we hepdäni 14,467,25 bal bilen tamamlady. Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky (CBRT) mejlisinde syýasatyň derejesini 37 göterim derejesinde saklady. Bir gijede karz göterim mukdary 40 göterim derejesinde saklandy we karz göterim mukdary 35,5 göterim derejesinde saklandy. Karar tekstinde inflýasiýanyň esasy tendensiýasynyň aýlyk üýtgemelere garamazdan peselendigi, ýöne geosyýasy ösüşler sebäpli energiýa bahalarynyň ýokarlanmak howpuny dowam etdirýändigi nygtaldy.

TMB-nyň başlygy Fatih Karahan inflýasiýanyň peselmeginiň Citibank Türkiye Maýadarlar gününde eden çykyşynda dowam edýändigini tassyklady. Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek, Orta möhletli maksatnamanyň çäginde eden çykyşynda Türkiýanyň bikanun maliýe işlerine, pul ýuwmaklyga we sanksiýalardan gaçmak synanyşyklaryna garşy tutanýerli göreşýändigini aýtdy. Beýleki tarapdan, Türkiye häzirki hasap hasaby 2025-nji ýylyň oktýabr aýyndan bäri ilkinji gezek oňyn öwrülen iýul aýynda 36 million dollar profisit berdi. Syýahatçylyk girdejileriniň we daşary söwda defisitiniň daralmagy bu ösüşde täsirli boldy. Dollar / TL hümmeti hepdede 0,2 göterim ýokarlandy we 48.5120 -de ýapyldy.