Global bazarlarda iýmitlenýän ýel: göterim derejesi karary we möhüm ösüşler bilen balanslar üýtgeýär

Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Merkezi Banky (Fed) dünýä bazarlarynyň birnäçe hepde bäri üns berýän esasy göterim derejesi kararyny yglan etdi. Bank 2023-nji ýyldan bäri ilkinji gezek göterim derejesini ýokarlandyrmak ýoluna gaýdyp geldi we garaşylýanlara laýyklykda syýasaty 25 göterim ýokarlandyrdy. Bu karar bilen ABŞ-daky syýasat derejesi 3,75-4.00 göterim aralygynda geçirildi.

Karar tekstinde ýurduň ykdysadyýetindäki işleriň berk depginde giňelmegine ünsi çekdi. Beýanatda öndürijiligiň ýokarlanmagynyň güýçli we maýa goýumlarynyň sagdyn gurluşdadygy we iş üpjünçiligi bazaryndaky ösüşiň zähmet üpjünçiliginiň ýokarlanmagy bilen deňagramlaşdyrylandygy we işsizligiň durnuklylygy saklanandygy bellenildi. Bu biragyzdan kabul edilmezden ozal, Federal ätiýaçlyk ulgamy soňky inflýasiýa garşy göreşiň çäginde 2023-nji ýylyň iýul aýynda göterim mukdaryny ýokarlandyrdy we stawkany 5,25-5,50 göterime çenli ýokarlandyrdy.

Federal ätiýaçlyk ulgamynyň berk pul syýasatyny kesgitlemek we inflýasiýa wersiýalary

Merkezi bank göterim derejesi karary bilen birlikde geljek üçin makroykdysady çaklamalaryny täzeledi. Bankyň şu ýylky inflýasiýa çaklamasy 3,6 göterimden 3,7 göterime çenli ýokarlanan bolsa-da, 2027-nji ýyldaky garaşyş 2,3 göterim derejesinde saklandy. Federal ätiýaçlyk ulgamy 2028-nji ýyldaky inflýasiýa çaklamasyny 2 göterimden 2,1 göterime çenli täzeden gözden geçirdi we 2029-njy ýyla çenli maksady 2 göterim hökmünde kesgitledi. Federal Açyk Bazar Komitetiniň (FOMC) agzalarynyň geljekdäki göterim mukdaryny görkezýän nokat diagrammasy 18 agzadan 16-synyň şu ýyl azyndan ýene bir göterim ýokarlanmagyna garaşýandygyny görkezdi.

Fed-iň prezidenti Kewin Warş metbugat ýygnagynda inflýasiýanyň uzak wagtlap ýokary derejededigini aýtdy. Tomusda yglan edilen inflýasiýa maglumatlarynyň hemişelik gowulaşmaýandygyny görkezmeýän Warş, göterim derejesiniň ýokarlanmagynyň bahalaryň durnuklylygyny dikeltmek üçin dogry ädimdigini öňe sürdi. Beýleki tarapdan, karara garşy çemeleşen ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, Federal ätiýaçlyk ulgamynyň ädimlerini tankytlady we göterim mukdaryny 1 göterime ýa-da ondanam peseltmelidigi baradaky çagyryşyny gaýtalady.

Wall Streetde we bank pudagynda basyş satmak

Gaty pul syýasatlarynyň dünýä bir stockalarynda töwekgelçilik islegini basyp, dollar indeksini (DXY) höweslendirjekdigini görkezýän signallar. 4-nji awgustdan bäri ilkinji gezek 100 derejeden ýokary çykandan soň, täze gün gorizontal kurs bilen dollar görkezijisi 100.3 derejesinde durnuklaşdy. Nýu-Yorkork bir stockasy ýokary göterim derejeleriniň ykdysady ösüşi we karz mukdaryny haýallatjakdygy baradaky aladalar sebäpli gününi pese gaçmak bilen tamamlady. Bu döwürde, esasanam ABŞ-nyň ägirt banklarynyň paýnamalarynda uly ýitgiler boldy. JPMorgan Chase 1 göterim, Bank of America 2,7 göterim, Wells Fargo 3 göterim, Goldman Sachs 4 göterim ýitirdi.

Dow Jones indeksi 1,21 göterim pese gaçmak bilen, S&P 500 indeksi 0,45 göterim pese gaçmak bilen Nasdaq indeksi 0,01 göterim aşaklamak bilen ýapyldy. Makroykdysady tarapdan, ABŞ-da 30 ýyllyk ipoteka göterim mukdary 2025-nji ýylyň maý aýyndan bäri iň ýokary derejesine ýetip, 6,97 göterim boldy. Bölek satuw söwdasy awgust aýynda her aýda 1,2 göterim ýokarlamak bilen garaşylýandan has ýokary bolsa-da, importyň bahasy 0,7 göterim, eksport bahasy 0,6 göterim ýokarlandy.

Global harytlaryň we geosyýasy ösüşleriň beýany

Geosyýasy frontdaky işler bazarlaryň ugruna täsirini dowam etdirýär. ABŞ-nyň prezidenti Trump Tähran administrasiýasynyň ylalaşyk gazanmak üçin gönüden-göni olar bilen habarlaşandygyny aýtdy we "Eýran bilen söweşiň ahyryna tarap barýarys diýip umyt edýärin" -diýdi. Şeýle-de bolsa, ABŞ resmileriniň Ymenemendäki Eýrany goldaýan Huti söweşijileri bilen Ummanda gizlin duşuşyklar geçirendigi we Saud Arabystanynyň Ummanyň üsti bilen goşmaça çig nebit üpjünçiligini hödürlejekdigi baradaky habarlar bazardaky dartgynlygy birneme azaldy. Bu ösüşleriň täsiri bilen, düýn gymmaty 2,7 ​​göterim ýitip, 105,8 dollara çenli aşaklap, noýabr aýynda getirilýän “Brent” nebitiniň barrel bahasy täze güni keseligine başlady. Altynyň bir unsiýasy nebitiň aşaklamagynyň goldawy bilen 0,5 göterim ýokarlap, 4 müň 287 dollar bilen satylýar. ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göterim mukdary 5.01 göterim.

Europeanewropa tarapynda, nebitiň bahasynyň arzanlamagy we obligasiýa bazaryndaky satuw basyşynyň ýeňilleşmegi sebäpli bir stockalar düýn oňyn tamamlandy. Angliýada ýyllyk inflýasiýa 3,1 göterime çenli ýokarlandy we transport we ýangyç çykdajylarynyň täsiri sebäpli 5 aýlyk ýokary derejä ýetdi. Angliýanyň Bankynyň (BoE) göterim derejesiniň şu gün yglan ediljek kararynda nyrhlaryň hemişelik saklanmagyna garaşylsa-da, noýabr aýynda göterim derejesiniň ýokarlanmagy mümkinçiligi güýçlenýär. Aziýanyň bir stockalary Japanaponiýa Bankynyň (BoJ) ertir yglan edilmeginiň öňüsyrasynda garyşyk bellikde. BoJ, soňky 31 ýylda iň ýokary derejäni 25 göterim ýokarlandyryp, 1 göterime çenli ýokarlandyrar diýlip garaşylýar.

Borsa Stambulda ýiti ýykyş we içerki gün tertibi

Düýn içerki bazarlarda gaty üýtgeşik tendensiýa boldy. BIST 100 indeksi 5,54 göterim çynlakaý ýitgi bilen 13,122.58 bal bilen tamamlandy. VIOP-daky Oktýabr gelejek BIST 30 şertnamasy, adaty ýapylyş bilen deňeşdirilende agşamky mejlisde 0,8 göterim azaldy. Düýn 48.6560-da günüň ýapylmagyndan soň, şu gün bankara bazary açylanda Dollar / TL hümmeti 48.6750-de satyldy. Beýleki tarapdan, Maliýe durnuklylygy komiteti (FIK) şu gün 08.00-da Gazna we maliýe ministriniň Mehmet Şimşek baştutanlygynda möhüm ýygnak geçirdi.

Häzirki wagtda bazarlarda berjaý edilmeli möhüm maglumatlar we senenama aşakdakylar:

10.00 Türkiýe, awgust aýy üçin jaý satuw statistikasy

10.00 Türkiýe, iýul aýy üçin gysga möhletli daşarky karz statistikasy

12.00 ozewro zonasy, Awgust aýynyň sarp edijileriniň bahasy indeksi (CPI)

14.00 Angliýa, sentýabr aýy üçin BoE göterim derejesi karary

14.00 Türkiýe, Sentýabr CBRT MPC ýygnagynyň gysgaça mazmuny

14.30 Türkiýe, hepdelik pul we bank statistikasy

15.30 ABŞ, Sentýabr Filadelfiýa Fed federasiýasynyň önümçilik görkezijisi

15.30 ABŞ, hepdelik işsizlik boýunça kömek pullary

15.30 ABŞ, her hepde dowam edýän işsizlik talaplary

15.30 ABŞ, awgust aýyndaky ýaşaýyş jaýy başlaýar

15.30 ABŞ, Awgust gurluşyk rugsatlary

17.00 ABŞ, awgust aýynda öý satuwyna garaşylýar