Global maliýe ulgamynda uly öwrüm: Merkezi banklar näme üçin altyn ätiýaçlyklaryny göçürýärler?

Kartlar global maliýe ulgamynda üýtgedilende, altyn diňe bir mukdary bilen däl, eýsem fiziki taýdan saklanýan ýeri hem strategiki güýjüň elementine öwrüldi. Merkezi banklaryň altyn ätiýaçlyklaryny howpsuz ýerlere ýa-da öz çäklerine geçirmek baradaky soňky ädimleri dünýä ykdysadyýetinde ýakynlaşýan tupanyň iň aýdyň habarçysy hökmünde düşündirilýär. Bu hereketiň iň soňky baglanyşygy, Gollandiýanyň Merkezi Bankynyň (DNB) ABŞ-nyň we Kanadanyň ammarlarynda takmynan 86 tonna altynyň Londona geçirilmegi ätiýaçlyklaryň geografiki paýlanyşyna gönükdirildi. Gollandiýaly resmiler bu strategiki ädimi "geosyýasy tolgunyşyklary we mümkin krizisleri ýokarlandyrmaga taýýarlyk" diýip häsiýetlendirýärler.

Global goraghanalarda "gaýdyp gelýän" şemal: Countriesurtlar altynlaryny ýada salýarlar

Gollandiýanyň bu uly operasiýasy, dünýä derejesinde has giň tendensiýanyň bir bölegidir. Soňky ýyllarda köp iri ykdysadyýetler altyn ätiýaçlyklaryny günbatar maliýe merkezlerinden çykaryp, gözegçilik astyndaky sebitlere geçirip başlady. Mysal üçin, Fransiýa Nýu-Yorkork Federal ätiýaçlyk bankynda soňky 129 tonna altynyň hemmesini taşlady we London Bulletin Market Association (LBMA) ülňülerine laýyklykda Europeewropada altyn satyn almaga başlady. Banque de France, bu kararyň aňyrsynda maddy-tehniki amatlylygyň we pes töwekgelçilik faktorlarynyň bardygyny düşündirdi.

2013-nji we 2017-nji ýyllar aralygynda geçirilen taryhy operasiýada Germaniýa Nýu-Yorkorkda we Pari Parisde saklanýan jemi 674 tonna altyny Frankfurtdaky öz kümmetlerine geçirdi. Bu ägirt uly transferden soň Germaniýanyň Federal Banky (Bundesbank) ätiýaçlyklarynyň 50,6 göterimini Frankfurtda, 36,6 göterimini Nýu-Yorkorkda we 12,8 göterimini Londonda ýerleşdirdi. Şonuň ýaly-da, Hindistan iki ýyl ozal Angliýadan 100 tonnadan gowrak altyn daşapdy; Şeýle hem Polşa 2019-njy ýylda Angliýa Bankynyň ammarlaryndan takmynan 100 tonna altyn getirdi.

Türkiýe bu global tendensiýanyň öňdebaryjylaryndan birine öwrüldi. Türkiye Respublikasynyň Merkezi Banky (CBRT) altyn ätiýaçlyklarynyň ep-esli bölegini 2017-2018-nji ýyllar aralygynda Türkiýa geçirdi. Häzirki wagtda Türkiye altyn gorlarynyň köpüsini Borsa Stambulyň içinde, ýagny tutuşlygyna öz çäginde saklaýar. Şeýle-de bolsa, ätiýaçlyklaryň käbiri amaly çeýeligi üpjün etmek üçin Londondaky maliýe merkezlerinde saklanmagyny dowam etdirýär.

Näme üçin London henizem howpsuz howa we likwidlik merkezi?

Merkezi banklaryň altynlaryny öz ýurtlaryna geçirmegi Nýu-Yorkork we London ýaly adaty maliýe merkezleriniň düýbünden taşlanandygyny aňlatmaýar. London, esasanam, dünýädäki iň uly fiziki altyn söwda merkezi hökmünde öz adyny saklaýar. Häzirki wagtda Angliýanyň Banky (BoE) ammarlarynda takmynan 400 müň altyn bar bar. Londonyň hödürleýän iň uly artykmaçlygy, altyn diňe depeden fiziki taýdan aýrylmazdan hasaplar arkaly elleri üýtgedip biler. Bu mehanizm, esasanam global krizis döwründe altynyň nagt ýa-da beýleki maýa goýum gurallaryna çalt öwrülmegini aňsatlaşdyrmak arkaly ýokary likwidligi üpjün edýär.

Altyn ätiýaçlyklaryň geografiki paýlanyşyny güýçlendirýän 6 möhüm sebäp

Merkezi banklary milliardlarça dollarlyk bu gymmat bahaly metallary daşamaga iterýän esasy dinamika aşakdaky ýaly görkezilýär:

Russiýa sanksiýalary: Günbatar ýurtlary tarapyndan 2022-nji ýylda Russiýanyň walýuta ätiýaçlyklarynyň takmynan 300 milliard dollar doňmagy özygtyýarly döwletler üçin uly duýduryş boldy. Daşary ýurtlarda saklanýan ätiýaçlyklaryň, syýasy kararlaryň fiziki emläkleriň howpsuz ýerlere geçmegini çaltlaşdyrmagy sebäpli birden elýeterli bolmazlygy baradaky alada.

Trump faktory we ABŞ-nyň syýasatlary: ABŞ-nyň administrasiýalary bilen söwda dartgynlygy we Waşingtonyň global maliýe ulgamyna garşy ygtyýarlyklary beýleki ýurtlary alternatiw gorag mehanizmlerini gözlemäge iterýär.

Göni gözegçilik zerurlygy: Fiziki altyny milli serhetlerde saklamak, global embargo ýa-da krizis ýüze çykan halatynda merkezi banklara ätiýaçlyklara doly we göni gözegçilik edýär.

Krizise taýýarlyk we elýeterlilik: Ulgam çökmegi ýa-da uruş bolmagy mümkin bolsa, altynyň barlygy ýeterlik däl; Bu çeşmä derrew girmek möhümdir.

Töwekgelçilikleriň diwersifikasiýasy: Akylly merkezi bank syýasatlaryna laýyklykda ätiýaçlyklar ähli ýumurtgalary bir sebete salmazlyk üçin ulanylýar; Içerki seýfler, ammar töwekgelçiligini azaldyp, London we beýleki iri maliýe merkezleriniň arasynda paýlaşylýar.

Dollaryň hümmeti: Merkezi banklaryň altyna bolan höwesi, ABŞ-nyň dollarynyň global ätiýaçlyk walýutasy hökmünde geljegine bolan şübheler bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Bütindünýä altyn geňeşi tarapyndan geçirilen soňky gözleglere görä, merkezi banklaryň 73 göterimi ýakyn bäş ýylda global ätiýaçlyklarda dollar paýynyň ep-esli azaljakdygyny çaklaýar.

Bu amalda Gollandiýanyň Merkezi Banky tarapyndan amala aşyrylan gibrid geçiriş usuly hem maliýe dünýäsinde ünsi çekdi. Gollandiýa Nýu-Yorkorkda 59 tonna altyn satdy we şol bir wagtyň özünde Londonda deň mukdarda altyn satyn aldy. Demirgazyk Amerikadan galan 27 tonna altyny fiziki taýdan öz ýurduna daşady. Soňra bolsa Gollandiýadan Londona halkara bazarlarynda söwda edip boljak bu mukdara barabar altyny geçirdi. Bu akylly meýilleşdirilen usulyň kömegi bilen Gollandiýa, Atlantik ummanynyň üsti bilen 86 tonna ätiýaçlyk goruny fiziki taýdan daşamazdan, maliýe çalşygy we bölekleýin fiziki geçiriş kombinasiýasy bilen amaly töwekgelçilikleri we çykdajylary azaltmagy başardy.