Global saglyk howpy demansiýasy: Bütin dünýäde takmynan 57 million adam bu kesel bilen göreşýär

21-nji sentýabr Bütindünýä Alsgeýmer güni mynasybetli Saglygy goraýyş ministrligi dünýä derejesinde we tutuş Türkiýede ilatyň saglygy meselesine öwrülen Alsgeýmer we demans keselleri barada giňişleýin maglumat beýany çap etdi. Beýanatda Alsgeýmeriň wagtyň geçmegi bilen beýni öýjüklerine zeper ýetmegi sebäpli ýüze çykýan hroniki we progressiw saglyk problemasydygy nygtaldy. Keseliň soňky döwürlerinde adamlaryň gürlemek, karar bermek we gündelik durmuş çärelerini özbaşdak amala aşyrmak ukybyny düýbünden ýitirip biljekdigi bellendi.

Her 3 sekuntda kimdir birine demansiýa diagnozy goýulýar

Ministrligiň paýlaşan ajaýyp maglumatlaryna görä, Alsgeýmer keseli demansyň iň köp ýaýran görnüşi hökmünde tapawutlanýar we demans keseliniň takmynan 60-70 göterimini tutýar. Bütin dünýäde 55-57 million töweregi adamyň demansiýa bilen ýaşaýandygy çak edilse-de, statistika täze adama her 3 sekuntda demans keseliniň bardygyny görkezýär. Bu global suratyň bir bölegi hökmünde Alsgeýmer we demansiýa Türkiýede jemgyýetiň saglygyna gönüden-göni täsir edýän iň möhüm hroniki keselleriň biridir.

Durmuş şertleriniň üýtgemegi bilen işleriň 45 göteriminiň öňüni almak mümkindir

Keseliň ösmeginde rol oýnaýan faktorlar barada jikme-jiklikde gönüden-göni goşulyp bilýän durmuş faktorlary, maşgala taryhy ýaly üýtgedip bolmaýan genetiki elementler hem agzaldy. Bloodokary gan basyşy, ýokary holesterin, semizlik, 2-nji görnüşli süýji keseli, temmäki we alkogol içgileri, oturýan durmuşda ýaşamak we akyl taýdan hereketsiz bolmak töwekgelçilik faktorlarynyň hataryna goşuldy. Ylmy gözlegleriň, üýtgäp bilýän töwekgelçilik faktorlary üçin dogry we öz wagtynda gatyşmagy bilen demans keseliniň 45 göteriminiň gijikdirilip ýa-da doly öňüni alyp boljakdygyny görkezýändigi mälim edildi.

demansyň we Alsgeýmeriň öňüni almagyň altyn düzgünleri

Keseliň zyýanly täsirlerinden goramak we beýniniň saglygyny goramak üçin Saglygy goraýyş ministrligi aşakdaky möhüm teklipleri berdi:

- Bulaşyklar, kitap okamak we täze başarnyklara eýe bolmak ýaly çäreleri aňyň hemişe işjeň bolmagy üçin nygtamak gerek,

- Adaty bedenterbiýe we maşklar gündelik durmuşda

- Ortaýer deňziniň dietasy ýaly sagdyn we deňagramly iýmitleniş endiklerini edinmeli

- Jemgyýetçilik gatnaşyklaryny berk saklamak bilen işjeň jemgyýetçilik durmuşyny dowam etdirmeli,

- Gan basyşy, holesterin we gandaky şeker derejesi yzygiderli barlanmalydyr.

65 we ondan ýokary raýatlar üçin irki diagnoz goýmaga çagyryş

Beýanatda keseliň irki döwürde ýüze çykarylmagynyň bejerginiň möhümdigi aýdylýar; Täze öwrenilen maglumatlary ýatdan çykarmak, ugry we wagty düşünmekdäki bulaşyklyk, gündelik işleri ýerine ýetirmekde kynçylyk çekmek, aragatnaşykda kynçylyk çekmek, karar bermek ukybynyň gowşamagy we şahsyýetiň duýdansyz üýtgemegi irki alamatlar hökmünde paýlaşyldy. Bu alamatlar ýüze çyksa, gyssagly lukman bilen maslahatlaşmalydygy ýatladyldy. Mundan başga-da, 65 ýaşdan uly raýatlaryň hemmesiniň maşgala lukmanlaryna ýüz tutmagynyň we geljekde ýüze çykyp biläýjek aň-bilim meselelerini ir ýüze çykarmak üçin "Köptaraply garrylara baha bermek" ýerine ýetirilmeginiň möhümdigi bellenildi.