Hormuz bogazyndaky dartgynlygy atlandyryň: Donald Trumpyň "Trump bogazy" teklibi we Netanýahunyň reimeim çalşygyna garşylygy

Waşington bilen Tähranyň arasyndaky harby we diplomatik dartgynlyk ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň yzly-yzyna aýdan sözleri bilen täze bir ugra geçdi. Hormuz bogazynda strategiki agdyklyk edýändigini öňe sürýän Trump, sebitiň adyny üýtgetmegi teklip etdi, Ysraýyl tarapy bolsa Tähran administrasiýasyny agdarmak bilen göni haýbat atdy.

Trump-dan Hormuz bogazy üçin adaty bolmadyk teklip

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump sosial media hasabynda Hormuz bogazynyň gözegçiliginiň tutuşlygyna ABŞ-da bolandygyny öňe sürüp, adatdan daşary teklip berdi. Trump: "Indi bu ýer ABŞ-nyň gözegçiliginde bolansoň, adyny Trump bogazyna üýtgetmelimi? Amerika ýaly, bu öňkülerden has meşhur bolardy" -diýdi. Bu ýazgy, Ak tamyň resmi sosial media hasaby tarapyndan "Gowy görünýär" belligi bilen täzeden goldanyldy. Trump ozalky beýanatlarynda Hormuz bogazyny ABŞ-nyň territoriýasy hökmünde görýändigini aýdypdy.

Netanýahu: "Eýrandaky reimeimi agdarys"

Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu hem Eýran bilen konflikt etabynyň entek tamamlanmandygyny belläp, ajaýyp çykyşlar etdi. Ysraýylda ýerleşýän i24 teleýaýlymy bilen söhbetdeşlikde Netanýahu, Eýran bilen harby konfliktleriň islendik wagtda ýene-de möwjemeginiň mümkindigini aýtdy. Netanýahu, Eýranyň administrasiýasynyň kem-kemden gowşaýandygyny öňe sürüp, maksadynyň re changeim çalşygyny aç-açan yglan etdi we "Biz entek Eýran bilen iş bitirmedik. Dolandyryşymdaky ähli ulgamlarymyz Eýranda re regimeimi agdarmak we ýeňmek üçin aýgytly işleýäris"

ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi ( CENTCOM ) Eýranda Ynkylap Gorag Korpusynyň nyşanalaryna garşy giň gerimli hüjüm guranda sebitdäki harby işjeňlik täze tapgyra gadam basdy. Bu hüjümlere jogap hökmünde Eýran sebitiň ýurtlarynda ýerleşýän ABŞ harby bazalaryna raketalar we pilotsyz howa ulaglary (UAV) bilen ar alyş operasiýalaryny amala aşyrandygyny habar berdi.

Sebitdäki ýurtlaryň bu howply ýokarlanmagyna reaksiýa derrew boldy. Katar , Kuweýt we Müsür Eýranyň Iordaniýa, Bahreýn we Kuweýti nyşana alýan hüjümlerini berk ýazgardy we bu ädimleri diplomatik çözgüt tapmak üçin edilýän tagallalary puja çykarýan "howply ýokarlanma" diýip häsiýetlendirdi. Kataryň Daşary işler ministrligi bu hüjümleriň nyşana alnan ýurtlaryň özygtyýarlylygyny we territorial bitewiligini aç-açan bozýandygyny mälim etdi we ýüze çykyp biljek ähli kanuny netijelere Eýranyň doly jogapkärdigini aýtdy.

Kuweýtiň Daşary işler ministrligi Eýranyň gijelerine edilen hüjümleri "ýigrenji" diýip häsiýetlendirdi we bu ýagdaýyň halkara hukugynyň, BMG-nyň Hartiýasy we BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň 2817-nji rezolýusiýasynyň aç-açan bozulandygyny aýtdy. Kuweýt milli howpsuzlygyny we raýatlarynyň howpsuzlygyny goramak üçin ähli zerur çäreleri görmek hukugynyň bardygyny mälim etdi. Müsüriň Daşary işler ministrligi hem harby güýçlenmegi haýal etmän togtatmaga we taraplaryň gepleşik stoluna dolanmagyna çagyrdy.

Gra Civildan ýitgileri we özara aýyplamalar

Harby operasiýalaryň gumanitar ölçegi dartgynlygy ýokarlandyrýan başga bir faktor boldy. Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ismail Bekayi CENTCOM-yň metbugat sekretary Tim Hawkins -iň "ABŞ goşuny hiç haçan parahat ilaty nyşana almaýar" diýen sözlerini berk inkär etdi. Bekaýi, Owganystanyň Kakarak (2002), Yragyň Mukaradeeb (2004) we Owganystanyň Deh Bala we Wech Baghtu (2008) toý dabaralaryna gönükdirilen ABŞ-nyň ganly hüjümlerini ýatlatdy.

Eýranyň metbugat sekretary ABŞ-nyň soňky hüjüminde Hormuzgan welaýatynyň Sirik şäheriniň Kuhestek etrabynda bir toý öýüne hüjüm edendigini we bu hüjümde 4 ýaşly çaga ýaly azyndan 4 raýatyň ölendigini we 68 adamyň ýaralanandygyny aýtdy. Eýran administrasiýasy bu hüjümi "söweş jenaýaty" diýip häsiýetlendirse-de, ABŞ goşunynyň 28-nji fewralda Hormozgan welaýatynyň Minab şäherindäki başlangyç mekdebi nyşana alandygyny we bu hüjümde 168 adamyň ölendigini ýatlatdy.