Hörmüz boğazında gərginliyi adlandırın: Donald Trampın “Tramp boğazı” təklifi və Netanyahunun rejim dəyişikliyinə qarşı müxalifəti

ABŞ prezidenti Donald Tramp və İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahunun bir-birinin ardınca verdiyi təəccüblü bəyanatlarla Vaşinqton və Tehran arasındakı hərbi və diplomatik gərginlik yeni müstəviyə keçib. Hörmüz boğazı üzərində strateji üstünlük iddialarını təkrarlayan Tramp bölgənin adının dəyişdirilməsini təklif edib, İsrail tərəfi isə birbaşa Tehran administrasiyasını devirməklə hədələyib.

Trampdan Hörmüz boğazı üçün qeyri-adi ad təklifi

ABŞ prezidenti Donald Tramp sosial media hesabındakı paylaşımında Hörmüz boğazına nəzarətin tamamilə ABŞ-da olduğunu iddia edərək, qeyri-adi təklif edib. Tramp, "İndi bu yer ABŞ-ın nəzarəti altında olduğuna görə, adını Trump Boğazı olaraq dəyişdirməliyikmi? Amerika kimi, bura da əvvəlkindən çox daha populyar olardı" deyib. Bu yazı Ağ Evin rəsmi sosial media hesabı tərəfindən "Yaxşı səslənir" qeydi ilə yenidən paylaşılaraq dəstəklənib. Tramp əvvəlki açıqlamalarında Hörmüz boğazını ABŞ ərazisi kimi gördüyünü bildirmişdi.

ABŞ və İran arasında hərbi gərginlik artdıqca, Trampın regionda iqtisadi və hərbi üstünlük iddiaları da diqqəti cəlb edir. Əslində Tramp bundan əvvəl regionda enerji balanslarını dəyişdirəcək nəhəng sazişlərin imzalanacağını bildirmişdi.

Netanyahu: "İranda rejimi devirəcəyik"

İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu da İranla münaqişə prosesinin hələ tamamlanmadığını vurğulayaraq, diqqətçəkən açıqlamalar verib. İsraildə yerləşən i24 televiziya kanalına danışan Netanyahu İranla hərbi münaqişələrin hər an yenidən alovlana biləcəyinə işarə edib. İran administrasiyasının getdikcə zəiflədiyini iddia edən Netanyahu, hədəflərinin rejim dəyişikliyi olduğunu açıq şəkildə bəyan edərək, "Hələ İranla işimiz bitməyib. Mənim rəhbərliyimdəki bütün sistemlərimiz İrandakı rejimi devirmək və məğlub etmək üçün əzmlə çalışır" dedi.

Yaxın Şərqdə qarşılıqlı hücumlar və regional ölkələrin reaksiyası

ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) İrandakı İnqilab Keşikçiləri Korpusunun hədəflərinə qarşı genişmiqyaslı hücumu ilə regionda hərbi fəaliyyət yeni mərhələyə qədəm qoyub. Bu hücumlara cavab olaraq İran region ölkələrində yerləşən ABŞ hərbi bazalarına qarşı raketlər və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) ilə cavab əməliyyatları keçirdiyini açıqlayıb.

Region ölkələrinin bu təhlükəli eskalasiyaya reaksiyası dərhal oldu. Qətər, Küveyt və Misir İranın İordaniya, Bəhreyn və Küveyti hədəf alan hücumlarını sərt şəkildə pisləyib və bu addımları diplomatik həll səylərini sarsıdan "təhlükəli eskalasiya" kimi qiymətləndirib. Qətər Xarici İşlər Nazirliyi hücumların hədəf alınan ölkələrin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü açıq şəkildə pozduğunu bəyan edib və ortaya çıxa biləcək bütün hüquqi nəticələrə görə İranın tam məsuliyyət daşıdığını bəyan edib.

Küveyt Xarici İşlər Nazirliyi İranın gecə saatlarında həyata keçirdiyi hücumları "çirkin" adlandırıb və bu vəziyyətin beynəlxalq hüququn, BMT Nizamnaməsinin və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2817 saylı qətnaməsinin açıq şəkildə pozulması olduğunu vurğulayıb. Küveyt öz milli təhlükəsizliyini və vətəndaşlarının təhlükəsizliyini qorumaq üçün bütün lazımi tədbirləri görmək hüququnu özündə saxladığını bəyan edib. Misir Xarici İşlər Nazirliyi də hərbi eskalasiyanı dərhal dayandırmağa və tərəfləri dialoq masasına qayıtmağa çağırıb.

Mülki İtkilər və Qarşılıqlı İttihamlar

Hərbi əməliyyatların humanitar ölçüsü gərginliyi artıran başqa bir amil idi. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmail Bekayi, CENTCOM-un sözçüsü Tim Hawkinsin "ABŞ ordusu heç vaxt mülki insanları hədəf almadığı" ifadəsini sərt şəkildə təkzib edib. Bekayi ABŞ-ın keçmişdə Əfqanıstanın Kakarak (2002), İraqın Mukaradeeb (2004) və Əfqanıstanın Deh Bala və Wech Baghtu (2008) şəhərlərində toy mərasimlərini hədəf alan qanlı hücumlarını xatırladıb.

İran sözçüsü ABŞ-ın son hücumunda Hörmüzqan vilayətinin Sirik şəhərinin Kuhestek rayonundakı şadlıq evini vurduğunu və bu hücumda biri 4 yaşlı uşaq olmaqla, ən azı 4 mülki şəxsin həyatını itirdiyini, 68 nəfərin yaralandığını bildirib. İran administrasiyası bu hücumu “müharibə cinayəti” kimi qiymətləndirsə də, ABŞ ordusunun fevralın 28-də Hürmüzqan vilayətinin Minab şəhərində ibtidai məktəbi hədəf aldığını və bu hücumda 168 nəfərin həyatını itirdiyini xatırladıb.