Hronikaçy Ahmed Lütfi Efendi Atatürk medeni merkezinde geçirilen simpozium bilen ýatlandy

1825-1876-njy ýyllar aralygynda Osman imperiýasynyň 51 ýyllyk döwrüni açan ýyl ýazyjysy Ahmed Lütfi Efendi, Stambulyň Taksim şäherindäki Atatürk medeni merkezinde geçirilen "Dört soltan, bir taryhçy: Hronikaçy Ahmed Lütfi Efendi simpoziumy" bilen ýatlandy. Simpoziumyň çäginde taryhçynyň Osman býurokratiýasyndaky borçlary, edebi şahsyýeti we eserlerini şu günki türk diline terjime etmek hünärmenler tarapyndan jikme-jik görkezildi.

Näme üçin Ahmed Lütfi Efendiniň taryh ýazgysy kölege saldy?

Milli Goranmak Uniwersitetiniň (MSÜ) rektory Prof. Dr. Erhan Afyoncu, Ahmed Lütfi Efendiniň özüne hyzmat eden Ahmet Cevdet Paşa ýaly möhüm atdan soň gelendigi sebäpli özüne mynasyp ünsi almaýandygyny aýtdy. Afyoncu: "Ahmed Lütfi Efendi, Ahmet Cevdet Paşa ýaly Osmanly ýyl ýazgysynyň iň ýokary derejesindäki bir adamyň yzyndan gelendigi üçin kölege saldy" -diýdi. Muňa garamazdan, taryhçynyň Tanzimat, Mahmud II we Soltan Abdulaziz döwürlerini öz içine alýan eserleriniň berlber Ortaýly ýaly taryhçylar tarapyndan akademiki gözleglerde çeşme hökmünde ulanylandygy nygtaldy.

Taryhy çeşmeler häzirki türk diline nähili terjime edilýär?

Osmanly çeşmeleriniň köpsanly halk tarapyndan okalmagyny üpjün etmek üçin başlanan tagallalaryň bir bölegi hökmünde Ahmed Lütfi Efendiniň eserleri häzirki zaman türk dilinde ededitepe neşirýat tarapyndan 6 jiltde neşir edildi. Prof. Dr. Erhan Afyoncu bu taslamanyň Naima Taryhyndan başlandygyny aýtdy we "Ekspert taryhçylar asyl çeşmelerden peýdalanyp bilerler, emma häzirki wagtda taryh bilen gyzyklanýan her kim ony okap bilmez. Şonuň üçin Osman taryhyny häzirki türk diline geçirmek kararyna geldik" -diýdi. Taslamany goldaýan taryhçynyň 7-nji nesli agtygy Mehmet Berke Merter atasynyň golýazmalarynyň we söweş gündelikleriniň hem okyja getirilendigini aýtdy.

Simpoziumda Ahmed Lütfi Efendi diňe bir taryhçy däldi; Köpugurly şahsyýeti poeziýasy, býurokratik borçlary we ýazan traktatlary arkaly ara alnyp maslahatlaşyldy. 1590-njy ýyllardan bäri işleýän ýyl ýazgy guramasynyň bir bölegi bolan Lütfi Efendiniň döwrüň döwlet tejribesine bolan tankydy nukdaýnazary hem baha beriş temalarynyň arasynda boldy.

Osman döwründe arap harplarynda çap edilen takmynan 35 müň eseri häzirki türk diline terjime etmek akademiki toparlaryň we neşirýat pudagynyň hyzmatdaşlygy bilen dowam edýär. Gözlegçiler we degişli eserlere girmek isleýänler, kitaphanalarda ýa-da neşirýat kataloglarynda çap edilen häzirki terjimeleri yzarlap bilerler.

Netije

Osmanly intellektuallarynyň Ahmed Lütfi Efendi ýaly eserlerini häzirki dile terjime etmek taryhy bilimleri akademiki çäklerden daşarda we jemgyýetçilik ýadyna salmak taýdan möhüm ähmiýete eýe. Taryhçynyň eserleriniň "kölegeli" bolmagy hakykatdanam şol döwrüň taryh taryhynda iýerarhiki gurluş bilen baglanyşykly; Şeýle-de bolsa, häzirki zaman terjimeleri bu iýerarhiýany bozýar we taryhçynyň asyl goşantlaryny görkezýär.

Taryhy tekstleriň diňe hünärmenler tarapyndan okalmagy jemgyýetiň öz geçmişine bolan gyzyklanmasyny çäklendirýän päsgelçilik döredýär. Şeýle simpoziumlar we neşir edilen eserler taryhy bilimleri demokratiýalaşdyrmak we taryhy sowatlylygy ýokarlandyrmak üçin anyk we oňyn ädimlerdir.

Mümkin täsirler

Ahmed Lütfi Efendiniň eserleriniň häzirki türk dilinde köp sanly tomaşaçylara ýetmegi halkyň Osman imperiýasynyň soňky döwri baradaky taryhy düşünjesini baýlaşdyryp biler. Esasanam Tanzimat döwri we onuň netijeleri barada has köp çeşme okalmagy, meşhur taryh taryhynda has takyk we dokumental esasly hekaýanyň ösmegine goşant goşup biler.

Şeýle taslamalaryň köpelmegi beýleki ýyl ýazyjylaryň eserleriniň şuňa meňzeş terjime edilmegine itergi berip biler. Mundan başga-da, taryhçynyň agtygy tarapyndan paýlaşylan golýazmalar ýaly maşgala arhiwleriniň tapylmagy taryhy gözleglerde täze we özboluşly çeşme döredip biler.