Konstitusiýa kazyýetiniň, aň-bilimli demokratiýa partiýasy barada gazna we jenaýat şikaýatyny tölemek baradaky karary

2026-njy ýylyň 26-njy martynda kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti girdeji we çykdajy resminamalaryny tabşyrmadyk tarapa maliýe sanksiýalaryny girizmek we 2021-nji ýyldaky “Açyk demokratiýa” partiýasynyň soňky hasaplaryny barlamak netijesinde jogapkärlere garşy jenaýat işini açmak kararyna geldi.

Syýasy partiýalaryň maliýe barlagynyň çäginde “Açyk demokratiýa” partiýasyndan 2021 girdeji we çykdajy resminamalaryny we kitap ýazgylaryny Hasap kazyýetine we konstitusiýa kazyýetine tabşyrmagy haýyş edildi. Şeýle-de bolsa, gözden geçirilenden soň tarapyň görkezilen möhletlerde resminamalary tabşyrmaýandygy we audit işine päsgelçilik döredendigi anyklandy. Bu ýagdaý, Syýasy partiýalar kanunynyň 2820 belgili maddasyna laýyklykda kanuny sanksiýalary girizdi.

Konstitusiýa kazyýeti 2021-nji ýyldaky hasaplary gözden geçirmek üçin 2023-nji ýylyň 9-njy martynda ilkinji gözden geçiriş ýygnagyny geçirdi we taraplara resminamalary tabşyrmak üçin 30 gün berdi. Bu prosesiň dowamynda Hasaplar kazyýetiniň 2024-nji ýylyň 3-nji maýynda ýazan ýatlatmasyna garamazdan, tarap ýolbaşçylary tarapyndan hiç hili resminama iberilmedi. Bu kemçilikler sebäpli kazyýet resminamasyz mukdary Gazna tabşyrmak we 2820 belgili Kanunyň 75-nji we 76-njy maddalarynyň çäginde Ankara Baş prokuraturasyna jogapkärlere garşy jenaýat işi açmak kararyna geldi.

Syýasy partiýalaryň maliýe aç-açanlygy we jogapkärçiligi Konstitusiýa we 2820 belgili Syýasy partiýalar kanuny bilen kepillendirilýär. Taraplaryň baş edarasynyň soňky hasaplarynyň esasyny düzýän girdeji we çykdajy resminamalaryny doly gözegçilik edaralaryna tabşyrmak kanuny borçdyr. Bu resminamalary tabşyrmazlyk ýa-da nädogry görkezmeler bermek taraplaryň emläginiň Gazna girdejisi hökmünde hasaba alynmagyna we partiýanyň ýolbaşçylarynyň kanuny jogapkärçiligine alyp barýan işe sebäp bolýar.

Näme üýtgedi?

• Jemi 65,900 TL emläk, şol sanda 32,950 TL girdeji we “Açyk demokratiýa” partiýasynyň resminama edip bilmeýän 32,950 TL çykdajylary Gazna girdejisi hökmünde hasaba alyndy.
• Hasaplaryň barlag işine päsgel beren we resminamalary tabşyrmadyk tarap ýolbaşçylaryna garşy kanuny sanksiýa prosesi başlandy.

Kime degişlidir?

Bu karar, aň-bilim demokratiýa partiýasynyň ýuridiki şahslara, partiýa ýolbaşçylaryna we maliýe işgärlerine gönüden-göni degişlidir. Şeýle hem, syýasy partiýalaryň maliýe barlagyna tabyn bolan ähli syýasy guramalar üçin görelde bolup hyzmat edýär.

täsirlilik

Bu karar Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan 2026-njy ýylyň 26-njy martynda biragyzdan kabul edildi.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, syýasy partiýalaryň maliýe hasabatlaryny ýöretmek we bu ýazgylary gözegçilik edaralaryna aç-açan hödürlemek borjunyň näderejede möhümdigini görkezýär. Resminamalaryň ýoklugy diňe bir maliýe sanksiýalaryna däl, eýsem partiýanyň ýolbaşçylary üçin jenaýat jogapkärçiligini döredýän kazyýet işine hem ýol açýar.

Syýasy partiýalaryň ýuridik şahslaryny goramagy we işini dowam etdirmegi üçin 2820-nji Kanunda göz öňünde tutulan maliýe düzgün-nyzamyny doly berjaý etmegi hökmanydyr. Barlagdan gaça durmak ýa-da resminamalary tabşyrmazlyk ýaly garaýyşlar partiýanyň maliýe güýjüniň gowşamagyna we kanuny sanksiýalara sezewar bolmagyna sebäp bolýar.

Mümkin täsirler

Bu ösüş, ýagty demokratiýa partiýasynyň maliýe gurluşynyň gysylmagyna we içerki partiýa dolandyryş işlerinde administratiw üýtgeşmä sebäp bolup biler. Mundan başga-da, şeýle sanksiýalar beýleki syýasy partiýalara maliýe gözegçiliginden has seresap bolmagy üçin basyş edip biler.

Jenaýatçylykly şikaýat prosesi partiýanyň ýolbaşçylaryna kanuny gözegçilik basyşyny döredip biler we geljekki maliýe hasabatlylygynda has berk çemeleşmä sebäp bolup biler. Gazna girdejisi hökmünde hasaba alnan mukdarlaryň uzak möhletleýin tarapyň iş ukybyna täsir etmegine garaşyp bolar.