Konstitusiýa kazyýetiniň Türk ýüz ýyllyk partiýasynyň 2024-nji jemleýji hasaby baradaky karary

2026/1 belgili karar bilen 2026-njy ýylyň 26-njy martynda kabul edilen Konstitusiýa kazyýeti, Türkiýe ýüz ýyllyk partiýasynyň 2024-nji ýyldaky soňky hasaplaryny gözden geçirdi. Gözegçiligiň netijesinde partiýanyň baş edarasynyň işi bilen baglanyşykly kanuny borçnama bolan umumy administratiw çykdajylaryň hasaplara goşulmaýandygy we hasaba alynmadyk maliýe buýrugynyň döredilendigi anyklandy. Şol sebäplere görä, kazyýet partiýanyň 2024-nji ýyldaky soňky hasabynyň kabul edilmejekdigini we jogapkärlere garşy kazyýet işini açmak üçin Ankara Baş prokuraturasyna jenaýat işiniň gozgaljakdygyny biragyzdan karar berdi.

Syýasy partiýalaryň maliýe barlagy Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan 2820-nji belgili Syýasy partiýalar kanunynyň çäginde amala aşyrylýar. Degişli kanunyň düzgünlerine laýyklykda taraplar ähli girdejilerini we çykdajylaryny ýuridiki şahslarynyň adyna ýazga almaga, aç-açan resminama ulgamyny döretmäge we dolandyryş çykdajylaryny adaty durmuş akymyna laýyklykda görkezmäge borçludyrlar. Gözegçilik prosesi, syýasy partiýalaryň maliýe düzgün-nyzamyny we jogapkärçiligini üpjün etmegi maksat edinýär.

Näme üýtgedi?

• Türkiýe ýüz ýyllyk partiýasynyň 2024-nji ýyldaky soňky hasaby, barlag geçirmezlik sebäpli Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan kabul edilmedi.
• Partiýanyň baş edarasynyň hasaplarynda kärende, elektrik, suw we telefon ýaly hökmany administratiw çykdajylary görkezmändigi hasaba alynmadyk girdeji we çykdajy hökmünde baha berildi.
• Konstitusiýa kazyýeti, ýazgy we resminama tertibindäki kemçilikler we ekzameniň öňüni almaga gönükdirilen hereketler sebäpli 2820 belgili Kanunyň 111-nji maddasyna laýyklykda Ankara Baş prokuraturasyna jenaýat işi açmak kararyna geldi.

Kime degişlidir?

Bu karar Türkiýe ýüz ýyllyk partiýasynyň baş müdirlerine we maliýe meselelerine jogapkär partiýa işgärlerine gönüden-göni degişlidir. Mundan başga-da, maliýe barlag amallary we syýasy partiýalaryň kanuny borçlary nukdaýnazaryndan ähli syýasy guramalar üçin görelde bolup durýar.

täsirlilik

Karar 2026-njy ýylyň 26-njy martynda biragyzdan kabul edildi we jenaýat şikaýatyna degişli düzgünleriň durmuşa geçirilmegi başlandy.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, syýasy partiýalaryň maliýe aç-açanlygy babatynda "adaty durmuş ýoly" ýörelgesine laýyklykda hereket etmelidigini aýdyň görkezýär. Partiýa çäreleriniň geçiriljek ýerlerinde çykdajylar, hatda haýyr-sahawat hökmünde ýazylan hem bolsa, resmi ýazgylarda ýazylmalydyr.

Bu karar jogapkärçilikli maliýe tertibini döretmeýän syýasy guramalaryň diňe administratiw sanksiýalar bilen çäklenmän, azatlykdan mahrum etmek we agyr jerime salmak ýaly kazyýet işleriniň hem bolup biljekdigini ýene bir gezek tassyklady.

Mümkin täsirler

Bu karar, Türk ýüz ýyllyk partiýasynyň işgärlerine garşy kazyýet derňew işine itergi berip biler. Bu ýagdaý, partiýanyň ýolbaşçylarynyň 2820 belgili kanuna laýyklykda azatlykdan mahrum edilmegine ýa-da agyr jerime salmagyna sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, bu ösüş beýleki syýasy partiýalara maliýe hasabatlaryny taýýarlanda has ünsli bolmagy we hasaba alynmadyk amallar töwekgelçiliginiň öňüni almak üçin duýduryş bolup biler. Maliýe gözegçiligini güýçlendirmek, syýasy partiýalaryň guramaçylyk proseslerine gönüden-göni täsir edip biler.