Konstitusiýa kazyýetiniň ret etmegi we esasy partiýanyň 2024-nji ýyldaky soňky hasaplary baradaky jenaýat şikaýat karary

2026-njy ýylyň 26-njy martynda kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti esasy partiýanyň 2024-nji ýyldaky soňky hasaplaryny gözden geçirdi we degişli hasaplaryň 2820-nji belgili Syýasy partiýa kanunyna laýyk gelmeýändigini kesgitledi we kabul edilmeli däldigini aýtdy. Kazyýet topary, hasaplardaky gapma-garşylyklar we resminamalaryň ýoklugy sebäpli Ankara Baş prokuraturasyna barlagyň we gözlegiň öňüni almaga gönükdirilen çäreleriň çäginde biragyzdan karar bermek kararyna geldi.

Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan geçirilen maliýe barlagy, syýasy partiýalaryň jemgyýetçilik baýlyklaryny we haýyr-sahawatlaryny aç-açan dolandyrýandyklaryny ýa-da ýokdugyny barlamaga gönükdirilen kanuny borçdyr. Partiýa ştab-kwartirasynyň welaýat guramalary bilen bilelikde jemleýji hasaplaryny dogry taýýarlamagy we konstitusiýa kazyýetine tabşyrmagy üçin 2820 belgili kanunyň esasy talaplaryndan biridir. Bu amalda ýüze çykarylan kemçilikler ýa-da gapma-garşylyklar, degişli kanun maddalaryna laýyklykda kanuny sanksiýalary girizýär.

Esasy partiýa tarapyndan berlen resminamalaryň gözden geçirilmeginiň netijesinde partiýanyň baş edarasynyň we welaýat guramalarynyň soňky hasaplarynyň tassyklanan birleşdiriş kararlarynyň ýoklugy anyklandy. Mundan başga-da, girdeji çykdajylary baradaky hasabatdaky jemi pul mukdary bilen hasabatda görkezilen sanlaryň arasynda çynlakaý gapma-garşylyklar ýüze çykaryldy. Mysal üçin, berlen sadakalaryň umumy mukdary 11,695,637,27 TL diýlip yglan edildi, ýöne 12,403,137,27 TL bolmalydy. 2024-nji ýylyň 31-nji dekabryndaky bergileriň jemi 3,969,425.46 TL bolmalydygyna garamazdan 4,676,925.46 TL diýlip yglan edildi.

Syýasy partiýalaryň maliýe düzgün-nyzamyny üpjün etmek üçin geçirilen bu barlaglar, demokratik ulgamyň aç-açanlygy taýdan möhüm rol oýnaýar. Konstitusiýa kazyýeti, hasabat ýazgy ulgamynyň döredilmändigi we talap edilýän resminamalaryň doly berilmändigi sebäpli 2820-nji Kanunyň 111-nji maddasynyň birinji bendiniň (c) kiçi bölümine laýyklykda jogapkärlere garşy kazyýet işiniň açylmagyny isledi.

Näme üýtgedi?

• Esasy partiýanyň 2024-nji ýyldaky soňky hasaby, kazyýet we mazmun ýalňyşlyklary sebäpli Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan ret edildi.
• Faýlda partiýanyň baş edarasynyň we welaýat guramalarynyň soňky hasaplaryny birleşdirýän kararyň tassyklanan nusgasy tapylmady.
• Girdejilerde, çykdajylarda we bergilerde yglan edilen sanlar bilen hakyky jemi arasynda gapma-garşylyklar ýüze çykaryldy.
• Derňewiň öňüni almaga gönükdirilen hereketler üçin Ankara Baş prokuraturasyna jenaýat işi gozgaldy.

Kime degişlidir?

Bu karar, esasy partiýanyň baş müdirlerine, maliýe meselelerine jogapkär işgärlere we partiýanyň ýuridik şahslaryna gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Karar 2026-njy ýylyň 26-njy martynda biragyzdan kabul edildi we şol günden güýje girdi.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň karary, "aç-açanlyk" we "resminama buýrugy" ýörelgeleriniň syýasy partiýalaryň maliýe barlag işlerinde barlyşyksyz ulanylmalydygyny görkezýär. Hasaplardaky matematiki gapma-garşylyklar we doly tassyklanmadyk resminamalar taraplaryň maliýe dolandyryşynda institusionalizasiýanyň ýoklugyny görkezýär.

Kazyýet nukdaýnazaryndan kazyýetiň jenaýat şikaýatyny bermek karary, syýasy partiýalaryň maliýe jogapkärçiligini ýerine ýetirmekdäki geleňsizligi diňe bir administratiw ret etmek bilen çäklenmän, eýsem jenaýat jogapkärçiligine hem sebäp bolup biljekdigini görkezýär. Bu ýagdaý, syýasy partiýalaryň buhgalter hasabatyny has ünsli dolandyrmalydygyny subut edýär.

Mümkin täsirler

Ankara Baş prokuraturasy tarapyndan başlanan derňew prosesi partiýa işgärlerine garşy azatlykdan mahrum etmek we agyr jerime salmak ýaly çynlakaý sanksiýalara sebäp bolup biler. Bu amal, tarapyň jemgyýetçilik abraýyna zyýan ýetirip biler we şuňa meňzeş maliýe barlag işlerinde has berk barlaglara sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, bu karar beýleki syýasy partiýalar üçin duýduryş bolup biler. Maliýe hasabatlaryny taýýarlamakda geleňsizligiň kanuny proseslere sebäp bolup biljekdigi, syýasy partiýalaryň maliýe işleri bölümlerinde has hünärli iş düzgünine geçmegi talap edip biler.