Kredit kartoçkasyndaky töleglerde komissiýa duzagy boýunça kanuny tormoz: Tölän tapawudyňyzy yzyna alyp bilersiňiz!

Gündelik durmuşyň aýrylmaz bölegine öwrülen kredit kartoçkasy, sarp edijileri we söwdagärleri biri-birine garşy goýýan çynlakaý krizis nokadyna öwrüldi. Kanun tarapyndan düýbünden gadagan edilse-de, käbir kärhanalar söwdadan başlap, taksi gezelençlerine çenli raýatlaryň seslenmesini özüne çekýän köp ugurda 12 göterime çenli “kartoçka tapawudyny” talap edýärler. Söwdagärler bank komissiýasynyň ýokary nyrhlaryndan we uzak ýygnamak döwürlerinden nägilelik bildirýän bolsalar, sarp edijiler bikanun alynýan bu goşmaça çykdajylardan zeýrenýärler.

Bikanun komissiýalary ulanýan kärhanalar üçin gaty agyr jeza bar

Karz kartoçkasy we debet kartoçkasy üçin sarp edijilerden goşmaça töleg talap etmek üçin kanuny sanksiýalar gaty agyr. Hereket edýän düzgünlere laýyklykda, kartoçkada töleg tölenendigi sebäpli aşa tapawutlary talap edýän agza kärhanalaryň şertnamalarynyň ýatyrylmagy we bu kärhanalar bilen bir ýyllap täze POS şertnamasy baglaşylmazlygy göz öňünde tutulýar. Kärhanalara POS çykdajylaryny sarp edijä "hyzmat tölegi" ýa-da "kart tapawudy" hökmünde görkezmek gadagan.

Beýleki tarapdan, 2026-njy ýylyň maý aýyna çenli Türkiýe Merkezi Bankynyň (CBRT) kesgitlän häzirki düzgünlerine laýyklykda, kredit kartoçkalary bilen geçirilen nagt amallara ulanylyp bilinjek iň ýokary komissiýa stawkasy, debet kartoçkalary üçin 3,56 göterim we 1,04 göterim bilen çäklenýär. Banklar öz söwda syýasatlarynyň çäginde bu nyrhlardan pes şertnamalar baglaşyp bilerler. Şeýle-de bolsa, söwdagärleriň raýatlardan banka tölenen kanuny komissiýadan has köp mukdarda islegi reaksiýalary artdyrýar.

Artykmaç komissiýa nyrhlary bilen hakyky POS bahasy arasyndaky boşluk

Meseläniň iň möhüm nokady, bankyň söwdagärlerden aýyrýan komissiýasynyň arasyndaky uly boşluk we söwdagärleriň müşderiden talap edýän tapawudy bilen tapawutlanýar. Mysal üçin, 10 müň lira bahasy satyn almak üçin, bankyň ulanjak iň ýokary mukdary 3,56 göterim, 356 lira gabat gelýär; Dükançy müşderiden 10 göterim kart tapawudyny sorasa, müşderiden goşmaça 1000 lira alynýar. Bu tapawut 12 göterime çenli ýokarlananda, sarp edijiniň jübüsinden çykýan goşmaça pul 1200 lira bolýar. Hünärmenler kärhanalaryň önüm ýa-da hyzmat bahalaryndaky umumy çykdajylary ýokarlandyryp biljekdigini, ýöne töleg usuly sebäpli müşderä goşmaça hasap-faktura berip bilmejekdigini nygtaýarlar.

Taksilerde 'POS enjamlary ýok' döwri gutarýar

"Üýtgeşiklik ýok", "enjam işlemeýär" ýa-da taksilerde ýygy-ýygydan duş gelýän "komissiýa alaryn" ýaly bahanalary doly ýok etjek täze ulgam üçin hasaplaşyk başlandy. 2026-njy ýylyň 13-nji fewralynda çap edilen Salgyt amallary kanunynyň umumy habarnamasynyň çäginde taksilere taksimetr bilen birleşdirilen “Taksi maliýe enjamyny” ulanmak hökmany edildi. Bu täze ulgamyň kömegi bilen taksimetr tölegi awtomatiki usulda enjama geçiriler, el bilen edilýän çäreleriň öňüni alar we ähli syýahat maglumatlary ýazga alynar we elektron resminama berler.

Bu enjamy guranyňyzdan soň, taksi sürüjileri bank ýa-da töleg edarasy bilen ylalaşyk baglaşmaly we iň soňky 15 günüň içinde kart töleglerini kabul edip başlamaly. Bar bolan taksiler üçin ilki 2026-njy ýylyň 1-nji sentýabry diýlip yglan edilen geçiş döwri, girdeji administrasiýasy (GİB) tarapyndan çykarylan iň soňky düzgün bilen 2026-njy ýylyň 16-njy noýabryna çenli uzaldyldy.

Adalatsyz kabul edilen komissiýalar kanuny gyzyklanma bilen dikeldilip bilner

Sarp edijiler konfederasiýasynyň prezidenti Aýdyn Ağağlu kartoçka töleglerinde "hyzmat tölegi" ady bilen alynýan aýyrmalaryň düýbünden bikanundygyny aýtdy. Esasanam taksilerde ulanylýan komissiýanyň talaplaryna ünsi çeken Ağaoğlu: "Bu tapawudy tölemeli alyjylarymyz, kwitansiýalary ýa-da hasap-fakturalary bilen Sarp ediji Arbitra Committee Komitetlerine ýüz tutup kanuny göterim bilen tölän mukdaryny yzyna alyp bilerler."

Söwdagärleriň tarapdan, POS çykdajylarynyň kärhanalaryň maýasyny sarp edýändigi barada jedeller bar. Türk Söwdaçylary we Hünärmenleri Konfederasiýasynyň (TESK) başlygy Bendewi Palandöken bu barada beýanat berdi we banklara çagyryş etdi: "cardokary komissiýalardan başga-da, kartoçka satmak üçin 40-45 günden soň hasabyňyza pul geçirilmegi söwdagärleriň iş kapitalyny peseldýär. pidasy boldy. "