Kyýamat gününden gorkýan ABŞ ssenariisi: Nuriel Roubini tarapyndan dünýä ykdysadyýetini sarsdyrjak 4 uly howp

Maliýe dünýäsindäki pessimist, ýöne takyk çaklamalary bilen tanalýan we "Doktor Kyýamat güni" lakamly meşhur ykdysatçy Nouriel Roubini ABŞ ykdysadyýetiniň öňünde durýan täze makroykdysady we geosyýasy töwekgelçilikleri sanap geçdi. Umumy maýa goýum gurşawy üçin orta möhletli optimizmini saklasa-da, Roubini maýadarlara ýakyn wagtda dünýä bazarlaryny sarsdyryp biljek dört uly howp barada duýduryş berdi. “Bloomberg” -e möhüm beýanat beren tejribeli ykdysatçy; Ol Eýranda ýüze çykan konfliktlere, energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna, obligasiýa girdejisiniň ýokarlanmagyna we bir stockalarda bolup biljek ýiti düzediş tolkunyna ünsi çekdi.

Roubini derňewine görä, emeli intellekt tehnologiýalaryna ägirt uly maýa goýumlary ykdysady netijeliligi ýokarlandyrmak arkaly güýçli ösüş depginini döredip biler. Şeýle-de bolsa, bu tehnologiki ýöriş dünýä maliýe ulgamynyň üstünde asylan gara bulutlary doly dargatmak üçin ýeterlik däl. Ine, dünýä bazarlarynyň ugruny üýtgedip biljek meşhur ykdysatçy tarapyndan görkezilen dört möhüm töwekgelçilik faktory:

Energetika koridorynda ýer titremesi: Hormuz bogazy we nebit krizisi töwekgelçiligi

Roubini ilkinji we iň möhüm duýduryşy, global energiýa söwdasynyň merkezi bolan Pars aýlagyna we Hormuz bogazyna gönükdirilendir. Eýran bilen bolan dartgynlylygyň we gapma-garşylykly gurşawyň energiýa bazarlaryna edilýän basyşy ýokarlandyrandygyny mälim eden ykdysatçy, ýylyň ilkinji döwürlerinde nebitiň bahasynyň düýpgöter ýokarlanmagynyň islendik wagtda dolanyp biljekdigini aýtdy. Çig nebitiň bahasy iň ýokary derejesinden birneme peselse-de, howpsuzlygy üpjün etmek töwekgelçiligi saklanýar.

Roubini, gapma-garşylyklar güýçlenip, Hormuz bogazy bölekleýin ýa-da doly ýapylsa, nebit gorlarynyň çalt erejekdigini we bu ssenariýanyň dünýä derejesinde inflýasiýa itergi berjekdigini we ykdysady ösüşi pese gaçyrjakdygyny aýtdy. Energyokary energiýa çykdajylary, bir stocka ýaly töwekgelçilikli aktiwlere gönüden-göni agyr basyş edýär. ABŞ bilen Eýranyň arasynda özara harby hereketler amala aşyrylan bir hepdede, global ölçeg Brent nebit bahasy 6 göterim gymmatlady. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň Energetika Maglumat Dolandyryşy (EIA) tarapyndan yglan edilen iň soňky maglumatlar, ABŞ-nyň Strategiki Nebit Goraghanasyndaky çig nebit ätiýaçlyklarynyň soňky 43 ýylda iň pes derejä düşendigini ýüze çykarmak bilen howpuň derejesini açýar.

Eýran söweşi we syýasy ýer titremeleriniň kölegesinde saýlawdan soňky ssenariler

Ykdysatçynyň ikinji uly duýduryşy, syýasy senenama we ABŞ-nyň içerki syýasaty bilen gönüden-göni baglanyşykly. Roubini, Eýran bilen harby dartgynlygyň ABŞ-da geçiriljek aralyk saýlawlaryndan soň has howply we giň gerimde bolup biljekdigini çaklaýar.

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump -yň prezident mirasyny gorap saklamak we syýasy güýjüni berkitmek baradaky hasaplamalarynyň Waşington administrasiýasynyň harby strategiýalaryna gönüden-göni täsir edip biljekdigini öňe süren Roubini, Eýrana edilýän harby basyşyň aşakdaky sözler bilen urşa öwrülmeginiň ähtimallygyna baha berdi: Şeýle hem Eastakyn Gündogarda. Geosyýasy deňagramlylygy we dünýä bazarlaryny düýpgöter üýtgedip biljekdigini görkezýär.

Girew bazaryndaky göterim göterim basyşy we býudjet ýetmezçiligi dilemmasy

Roubini özüne çekýän üçünji uly töwekgelçilik, ABŞ-nyň karzy we obligasiýa bazarlarynda. Hökümetiň çalt ösýän býudjet defisitleriniň bazarlarda çynlakaý howpsuzlygy döredendigini mälim eden ykdysatçy, gyssagly zerur "maliýe konsolidasiýasy" (maliýe berkitmesi we býudjet düzgüni) ýerine ýetirilmese, girdejiniň has ýokary derejä çykjakdygyny çaklaýar.

Obýektiň göterim derejesiniň ýokarlanmagynyň karz çykdajylaryny ýokarlandyrjakdygyny, içerki islegi basyp, hususy pudagyň maýa goýumlaryny köpeldjekdigini aýdyp, Roubini ABŞ-nyň obligasiýa bazarynyň uzak wagtlap býudjet defisitleri we hemişelik inflýasiýa aladalary bilen göreşýändigini ýatlatdy. Maýa goýumçylarynyň ABŞ-nyň döwlet karz kagyzlaryny bukjalarynda saklamak üçin has ýokary töwekgelçilik baýraklaryna we göterim derejelerine bolan islegi, obligasiýa göterim mukdaryny ýokarlandyrýan iň esasy mehanizm hökmünde tapawutlanýar.

Bir Stockalarda güýz düzedişi we emeli intellektiň halas ediji roly

Umumy maýa goýum nukdaýnazaryndan optimistik äheňi saklamaga synanyşsa-da, Roubini dünýä bir stockalarynda üznüksiz ýokarlanmak tendensiýasyna garaşylmaly däldigini aýdyň görkezýär. Tehniki we berk düzedişleriň islendik wagt bazarlarda bolup biljekdigini mälim eden ykdysatçy, häzirki emeli intellekt ýörişini wagtlaýyn "köpürjik" diýip häsiýetlendirmeýändigini aýtdy. Dünýä ykdysadyýetiniň hakyky tehnologiki maýa goýum ösüşiniň ortasynda durýandygyny öňe süren Roubini, zyýanly töwekgelçilikleriň adaty makroykdysady faktorlardygyny aýtdy.

Beýleki tarapdan, obligasiýa girdejisiniň ýokary tendensiýasy we möwsümleýin gowşak döwre girýän bazarlar beýleki maliýe guramalarynyň düzediş garaşyşlaryny güýçlendirýär. Business Insider tarapyndan paýlaşylan Bank of America analizine görä, S&P 500 indeks 1928-nji ýyldan bäri awgust-oktýabr aýlarynda ýylyň iň gowşak 3 aýlyk görkezijisini görkezýär. Indeksiň pese gaçmagy bilen ýapylan ýyllarynda bu döwürde ortaça düzediş derejesiniň 7,35 göterim bolandygy görünýär. Bu töwekgelçilikli ssenariýalaryň hemmesine garamazdan, Roubini tehnologiýa ägirtleriniň emeli intellekt infrastrukturasy üçin sarp eden milliardlarça dollary bilen öndürilen öndürijiligiň ýokarlanmagynyň dünýä ykdysadyýetini dowam etdirjek iň möhüm durmuş ýoly boljakdygyna ynanýar.