Millionlarça işgär üçin hoş habar: TES-iň aýlyk haklaryndan arzanladyldy

Hökümetiň sabyrsyzlyk bilen garaşýan 2027-2029 Orta möhletli maksatnamasy (MTP) Resmi gazetde çap edildi we güýje girdi. Täze maksatnamanyň yglan edilmegi bilen, aýlyklardan goşmaça aýyrmalary göz öňünde tutýan we millionlarça işgärleriň we iş berijileriň uzak wagtlap alada bilen yzarlaýan Goşmaça Pensiýa Ulgamynyň (TES) ykbaly aýdyň boldy. Programmany jikme-jik seljermegiň netijesinde TES-iň täze möhlet meýilnamalaryna goşulmaýandygy göründi. Bu möhüm ösüş bilen ulgamyň doly saklanandygy belli boldy we karar işçiler üçinem, iş berijiler üçinem uly ýeňillik döretdi. Sosial üpjünçilik dünýäsiniň tejribeli ady İsa Karakaş, meseläniň aňyrsynda we meýdançadaky pikirlerinde baha berdi.

Hroniki yza süýşürmek prosesi we MTP-den TES-iň ýok edilmegi

Karakaş, bu ulgamyň häzirki sosial şertlerde durmuşa geçirilip bilinmejekdigini öňe sürendigini, sosial üpjünçilik ugrundaky 23 ýyllyk iş we komissiýa tejribesine esaslanyp, bu prosesi hroniki yza süýşürmek senenamasy hökmünde häsiýetlendirdi. 23adyňyzda bolsa, 2023-nji ýylda neşir edilen MTP-de 2024-nji ýylyň güýz aýlary Awtomatiki hasaba alyş ulgamyny (OKS) TES-e öwürmek üçin niýetlenipdi, bu hem iş berijiniň goşandyny öz içine alýar. Şeýle-de bolsa, ykdysady dinamika bu maksada ýetmäge mümkinçilik bermedi we senenama ilki 2025-nji ýyla, soňra bolsa 2026-njy ýyldaky Prezident maksatnamasyna yza süýşürildi. Mejlisiň dynç alyş prosesi, býudjet marafonlary we hukuk infrastrukturasyny taýýarlap bilmezligi sebäpli yzygiderli yza süýşürilen bu taslama ahyrsoňy täze MTP tekstinden düýbünden ýok edildi we gün tertibinden çykdy.

Işgäriň ykdysady hakykatlary we iň pes aýlyk derňewi

Ösen dünýä ykdysadyýetlerinde pensiýa gaznalarynyň trillion dollarlyk ululyklara ýetendigi we bazarlara durmuş ýoluny üpjün edýändigi mälimdir. Türkiýedäki hökümetiň esasy maksady; Maksat döwlet, iş beriji we işgär bilen hyzmatdaşlykda täze tygşytlaýyş gaznasyny döretmekdi. Şeýle-de bolsa, ýerdäki ykdysady hakykatlar bu meýilnamanyň durmuşa geçirilmeginiň öňüni aldy. Häzirki wagtda Türkiýede iň pes aýlyk derejesi 28,075 TL bolsa, açlyk derejesi 37,388 TL . Iki maglumatlaryň arasyndaky boşluk takmynan 9,313 TL -e ýetdi we açlyk derejesi iň pes aýlyk derejesinden 33 göterim ýokarydy. 3 göterim TES aýyrmasy amala aşyrylan bolsa, iň pes aýlyk alýan tarapyndan alnan sap mukdar 27,084 TL-a çenli azaldy. Häzirki ýaşaýyş şertlerinde pes girdejili adamlara täze ýük salmagyň sosial hakykata laýyk gelmeýändigi ýene bir gezek tassyklandy.

Iş berijiniň has uly çykdajylary we iş töwekgelçiligi

Meseläniň beýleki möhüm tarapy iş berijiniň tarapy. Costokary inflýasiýa, karz we göterim çykdajylary we walýuta hümmeti basyşy astynda öndürmäge synanyşýan iş berijiler üçin çykdajylaryň her teňňesi möhüm ähmiýete eýe. SSI we işsizlik ätiýaçlandyryş tölegleriniň jemi häzirki wagtda 37,75 göterim bolsa-da, 2026-njy ýylyň ýanwar aýyna çenli bu görkeziji kanuny kadalar bilen 38,75 göterime çenli ýokarlanar. TES güýje giren bolsa; 3 göterim iş berijiniň we 3 göterim işgäriň paýynyň goşulmagy bilen, umumy premium ýük 44,75 göterime çenli gaty ýokary derejä çykar. Mundan başga-da, önümçilik däl pudaklarda ulanylýan 5 göterim baýrak arzanladyşynyň 2 göterime çenli azalmagy iş berijiniň çykdajylaryny gönüden-göni ýokarlandyrdy. Bu goşmaça ýükleriň, esasanam kiçi we orta kärhanalar we kiçi söwdagärler üçin çydap bolmajak derejä ýetjekdigi çaklanyldy, hasaba alynmadyk işe sebäp boldy we resmi iş azaldyldy. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň iş durmuşy bilen baglanyşykly şeýle uly özgertmelerde partiýalaryň ylalaşygyna berýän ähmiýetine laýyklykda, ýoldaşlyk ulgamynyň ornaşdyrylmagyna ýol berilmedi.