Ministr umumakly: Aýal daýhanlary howanyň uýgunlaşmagy üçin güýçlendirmeli

Oba hojalygy we tokaý ministri İbrahim umumakly, Antalýada geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň (COP31) 31-nji konferensiýasynyň çäginde geçirilen "Levelokary derejeli aýal daýhanlar gepleşikleri" maksatnamasynda aýal öndürijileriň howanyň üýtgemegine garşy göreşdäki möhüm roluna ünsi çekdi. Ministr umumakly 2026-njy ýylyň "Halkara aýal daýhan ýyly" diýlip yglan edilendigini ýatlatdy we aýallaryň azyk howpsuzlygyny we howanyň uýgunlaşmagy strategiýalaryny üpjün etmegiň merkezinde bolmalydygyny aýtdy.

Howa krizisinde aýal öndürijileriň gowşak tarapy näme?

Bütin dünýäde oba hojalygynyň önümçiliginiň esasyny düzýän zenan daýhanlar, guraklyk, suw stresleri we aşa howa hadysalary ýaly howa bilen baglanyşykly täsirlerden iň köp täsir edýän toparlaryň hataryna girýär. Ministr umumakly aýallaryň maliýeleşdiriş mehanizmlerine, sanly tehnologiýalara we oba hojalygyny giňeltmek hyzmatlaryna elýeterliliginiň çäklendirilmeginiň howanyň üýtgemegi bilen has aýdyň bolandygyny aýtdy. Umumakly, "Oba hojalygynyň öndürijiligi we erkekler bilen aýallaryň arasyndaky iş balansyndaky boşlugy ýapmak, dünýädäki jemi içerki önümi takmynan 1 göterim ýokarlandyrmak we 45 million adama azyk howpsuzlygyny üpjün etmek mümkinçiligine eýe"

Maliýe ýetmezçiligini nädip çözüp bolar?

Halkara oba hojalygyny ösdürmek gaznasy (IFAD) bilen hyzmatdaşlykda taýýarlanan "Maliýeleşdirilmedik ýarym" atly tehniki hasabatyň başlamagy, zenan daýhanlar üçin howanyň maliýeleşdirilmeginde maglumatlaryň ýoklugyny çözmegi maksat edinýär. IFAD-yň prezidenti Alvaro Lario halkara jemgyýetçilik howasynyň maliýeleşdirilmeginiň diňe 3 göteriminiň jyns deňligini maksat edinýändigini aýtdy we aýallaryň maliýe elýeterliligini ýokarlandyrmagyň ykdysady garaşsyzlygy hem-de oba hojalygynyň öndürijiligini ýokarlandyrjakdygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Türkiýe aýal-gyzlar kooperatiwlerine goldaw bermegi, oba hojalygynyň töwekgelçiliklerini ätiýaçlandyryşy ösdürmegi we innowasiýa maliýeleşdiriş gurallaryny girizmegi meýilleşdirýär.

Antaliýada COP31-iň çäginde geçirilen çärede ministr İbrahim umumakly we IFAD-nyň prezidenti Alvaro Lario aýal daýhanlary howanyň üýtgemeginden goramak we oba hojalygynyň azyk ulgamlaryna doly integrasiýa üçin global maglumat esasly syýasatlary işläp düzmäge çagyrdylar.

Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan geçirilen bu gözlegler, gözegçilik ulgamlaryny güýçlendirmegi we howanyň maliýeleşdirilmeginiň aýal öndürijilerine gönüden-göni ýetmegini üpjün etmek üçin jyns taýdan bölünmedik maglumatlary ulanmagy göz öňünde tutýar. Degişli guramalar ýerli kooperatiwlere goldaw bermegi we milli uýgunlaşma hereket meýilnamalarynyň çäginde sanly oba hojalyk gurallaryny ýaýratmagy dowam etdirýärler.

Netije

Oba hojalygynyň önümçiliginde aýal daýhanlaryň paýy global azyk howpsuzlygy we ykdysady durnuklylyk üçin möhüm ähmiýete eýe. Elýeterli maglumatlar, aýallaryň maliýe we tehnologiýa elýeterliligindäki päsgelçilikleri aýyrmagyň oba hojalygynyň öndürijiligini ýokarlandyrmak arkaly dünýä ykdysadyýetine möhüm goşant goşjakdygyny görkezýär.

Howanyň üýtgemegine garşy göreşde üstünlik gazanmak üçin diňe oba hojalygynyň syýasatlary ýeterlik däl; Aýal öndürijileriň aýratyn zerurlyklaryny göz öňünde tutýan maglumatlara esaslanýan we öz içine alyjy maliýe modellerini durmuşa geçirmek hökmandyr.

Mümkin täsirler

Aýal daýhanlara howanyň maliýeleşdirilmegine has netijeli ýetmek, oba ýerlerinde öý girdejilerini artdyryp, aýal-gyzlara ykdysady garaşsyzlyk gazanmaga mümkinçilik döredip biler. Bu kiçi oba hojalygyna, hususan-da howanyň üýtgemegine has çydamly bolmaga kömek edip biler.

Aýal-gyzlar kooperatiwlerine goldawyň artmagy oba hojalygynyň önümçiliginde sanlaşdyrmagy çaltlaşdyryp biler we azyk üpjünçiliginiň howpsuzlygyna goşant goşup biler. Mundan başga-da, jyns esasly maglumatlary ýygnamak prosesleriniň giňden ulanylmagy oba hojalygynyň has aç-açan we hasabatly esasda ýerleşdirilmegini goldap biler.