Silivri-den gämi heläkçiligi we suwasty gözleg işleri: 9 ýyl mundan ozal Bilal Bal betbagtçylygy ýene-de gün tertibinde

Marmara deňzi soňky ýyllaryň iň möhüm deňiz hadysalarynyň birine öwrüldi. Kokaeli şäherinden İzmir Aliağa tarap ýola düşen MT Alsu atly boş tanker gämisi we 99skenderundan Karadeniz Ereğli şäherine 4199 tonna örtükli metal göterýän gury ýük gämisi, Siliwri kenarýakasynyň 03-nji sentýabrynyň günortasynda 18 mil (takmynan 35 kilometr) günortada çaknyşdy. Türk baýdakly Tuğberk ğmamoğlu atly söwda gämisi, 10 ekipa members agzasy bilen birnäçe sekundyň içinde suwa batdy. Betbagtçylykdan soň sebitde örän giňişleýin gözleg we halas ediş işleri başlandy.

Kenarýaka Gorag Serkerdeligi, Kenarýaka Howpsuzlyk Baş Müdirligi, Harby-deňiz güýçleri serkerdeligi, AFAD we Türk Gyzyl esarymaý ýaly köp edaralar döwletiň ähli baýlyklary toplanan gözleg we halas ediş işlerine gatnaşýarlar. Sebitdäki kyn işleriň dowamynda 18 ýüzýän element, 5 dikuçar, 2 sany uçarmansyz howa ulagy (UAV), 1 uçar we deňiz düýbüni gözden geçirýän Harby-deňiz güýçlerine degişli ýörite sonar gämisi üznüksiz işleýär. Developmenthli ösüşler Siliwri welaýat betbagtçylyk we adatdan daşary ýagdaý müdirliginiň çäginde döredilen krizis merkezinde derrew yzarlanýar. Missingitirim bolan ekipa .yň maşgalalary we garyndaşlary krizis merkezinde umytly garaşmagyny dowam etdirýärkä, Siliwri etrap häkimliginiň utgaşdyrylmagy bilen maşgalalara yzygiderli habar berilýär. Alsu atly tanker heläkçilikden halas boldy, derňew üçin Siliwri kenaryna dykyldy.

Geçmişiň yzlary: Gara deňizde 9 ýyl mundan ozal bolup geçen Bilal Bal betbagtçylygy

Marmara deňzinde bolup geçen bu soňky waka, ýatdan çykmajak çuňňur yz galdyran köne deňiz betbagtlygyny ýada saldy. Dokumental film prodýuseri Hakan Arslan, “TRT News” ekranlaryna beren baha berişinde Siliwri kenarynda bolup geçen bu betbagtçylygyň 9 ýyl ozal yzyna gaýdyp gelendigini aýtdy. Seneler 2017-nji ýylyň 1-nji noýabrynda görkezilende, şuňa meňzeş gury ýük gämisi Bilal Bal Marmaradan Karadeniz Ereğli demir poroşok alyp barýardy. Irden Şile kenaryndan ýüzýän gämiden birden duýduryş signaly geldi. Şeýle-de bolsa, bu signaldan derrew gämi bilen ähli aragatnaşyk kanallary ýitdi.

Wakadan dessine başlanan howa we deňiz operasiýalarynda Bilal Bal gämisiniň halas ediş gämileri boş tapyldy. 9 adamdan ybarat bolan gämi 3000 müň tonna demir / polat tozany (şkalasy) bilen Gara deňziň garaňky suwlaryna batdy. Arslan şol wagt gözleg we halas ediş işleri bilen şu gün Siliwri kenarýakasynda geçirilen operasiýa arasynda uly tehniki we amaly meňzeşlikleriň bardygyny görkezýär.

Deňiz hadysalarynyň iň möhüm tapgyrlaryndan biri heläkçiligiň takyk ýerini kesgitlemekdir. Bilal Bal heläkçiliginde gäminiň gark bolan koordinatlary çaklama hökmünde bilinýän hem bolsa, harabalygyň takyk ýerinde ýa-da ýokdugy uly sorag belgisi boldy. Hünärmenler gark bolan gäminiň suwuň aşagyna inip barýarka toklar we fiziki faktorlar bilen süýräp biljekdigini ýa-da düýbünden başga ýere geçip biljekdigini aýdýarlar. Takmynan 80 metr çuňlukda ýerleşýän Bilal Bal heläkçiligine ýetmek, şol döwürdäki türk deňiz taryhynda iň kyn işleriň birine öwrüldi.

Deňziň aşagyndaky gizlin güýç: TCG Alemdar we Advanced Sonar Technologies

Şile kenaryndaky operasiýanyň merkezinde, Türk deňiz güýçleriniň buýsanjy bolan harby gämiler bardy. Bu amalda esasy rol oýnan TCG Alemdar, uzynlygy 90 metr we agramy 4 müň 200 tonna bolan suwasty gämi gözleg we halas ediş gämisidir, tutuşlygyna içerki çeşmeler bilen gurlupdyr. Esasy wezipesi suwasty gämi flotlarynda bolup biläýjek adatdan daşary ýagdaýlarda adamlary halas etmekden ybarat bu ägirt uly ýüzýän platforma, 600 metr çuňluga çenli howa goldawyny bermek we işgärleri 227 metr çuňlukdan ewakuasiýa etmek ukyby bolan dünýädäki az sanly gäminiň biridir.

TCG Alemdar-dan başga-da, türk inersenerleri tarapyndan döredilen we ýerli gämi abatlaýyş kärhanalarynda öndürilen 63 metr uzynlygyndaky goldaw gämileri TCG Işın we TCG Aın gämileri hem bu işe ýoldaş boldy. Bu üç gäminiň toplumlaýyn işlemegi deňziň aşagyndaky näbelli zady ýok etdi. Deňiz düýbüne iberilen ýokary ýygylykly ses tolkunlarynyň (ses ulgamlarynyň) kömegi bilen deňiz düýbüniň üç ölçegli kartasy döredildi. Bu duýgur tehnologiýa bilen deňiz düýbünde hatda ýarym metr beýiklikdäki bir jisim hem tapylyp bilner. Gözlegleriň netijesinde Bilal Balyň galyndylary gysga wagtyň içinde tapyldy. Suratlar agyr demir poroşokly gäminiň duýdansyz arakesme bilen ikä bölünendigini we çalt gark bolandygyny ýüze çykardy.

Çuňlugyň howply töwekgelçilikleri: "Janly galyndylar" we robot gatyşmagyň çäkleri

Siliwridäki soňky awariýada toparlara garaşýan iň uly kynçylyklaryň biri çuňlugyň tapawudy. Hünärmenler, deňziň aşagyndaky çuňlugyň artmagy bilen fizika kanunlarynyň düýpgöter üýtgeýändigini nygtaýarlar we 80 metr bilen ýüzlerçe metr aralygyndaky tapawudyň möhümdigini aýdýarlar. Bütin dünýäde suwa çümmek amallarynyň çägi takmynan 110-dan 120 metre çenli kabul edilýär. Adamyň fiziologiýasy bu çäkden has çuňlukdaky basyşa çydap bilmeýändigi sebäpli, uzakdan dolandyrylýan robot ulgamlary (ROV) güýje girýär. Türk deňiz flotunyň sanawyna girýän we 1000-3000 metr çuňlukda hereket edip bilýän robot ýaraglar bilen enjamlaşdyrylan bu enjamlar suwdan derrew suratlary geçirip we agyr zatlary ýer ýüzüne alyp biler.

Bilal Bal operasiýasy wagtynda harabalygyň 80 metrde bolany üçin Harby-deňiz güýçleriniň birinji derejeli çümdürijileri gatnaşdy. Şeýle-de bolsa, bu çümüşler adaty skuba çümüşlerinden düýpgöter tapawutlydy. Suw geçirijiler ýörite lift ulgamy bilen gämi heläkçiligine düşürildi we ýokardaky ene gämisinden olara birikdirilen kabeller (göbek çyzygy) arkaly yzygiderli gyzgyn suw, howa we aragatnaşyk goldawy berildi. Çuň suwuň doňdurma täsiri sebäpli ýüze çykyp biljek gipotermiýa töwekgelçiligine garşy gyzgyn suw çümdürijileriň kostýumlaryna yzygiderli guýulýardy. Her çümmekde 2 sany çümdüriji suwuň aşagyna gideninde, olara ýolbaşçylyk etmek we goldaw bermek üçin ýokarda 17 hünärmenden ybarat topar bardy.

Çuň deňiz operasiýalarynda iň uly howplardan biri, ýokary basyşda ýüze çykýan azot narkozydyr. Bu howpdan gaça durmak üçin çümdürijiler adaty howanyň ýerine ýörite gaz garyndylaryndan dem alyp suwa çümdüler. 80 metr çuňlukda iş wagty bary-ýogy 40 minut bilen çäklendirildi. Gämi heläkçiligine liftiň düşmegi 5.5 minut alsa-da, çümdürijileriň howpsuz ýokary göterilmegi basyş kameralarynda birnäçe sagat dekompressiýany talap etdi. TCG Alemdar bortunda doly enjamlaşdyrylan operasiýa otagynyň we hassahananyň bolmagy gyssagly lukmançylyk çärelerini ýerinde ýerine ýetirmäge mümkinçilik berdi.

Bu tehniki kynçylyklardan başga-da, täze gark bolan gämilere deňiz edebiýatynda "janly gämiler" diýilýär. Deňiz düýbünde entek doly çözülmedik, içindäki ýükleriň we metal bölekleriň islendik wagt süýşüp bilýän we ýykylmak howpy iň ýokary bolan ýerlerde çümdürijiler üçin ölüm howply duzaklar bar. Görünmek nola düşýän bu garaňky suwlarda geçirilen her sekunt uly gahrymançylyk we ussatlyk talap edýär. Indi tutuş Türkiýe Siliwri kenaryndaky bu çylşyrymly deňiz operasiýasyndan umytly habarlara garaşýar.

Çeşme: Milliyet