Söz azatlygy we konstitusiýa kazyýetinden netijeli ýüz tutmak hukugy baradaky karar

2026/40650 belgili karar bilen 2026-njy ýylyň 2-nji aprelinde kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti söz azatlygy bilen baglanyşykly täsirli ýüz tutmak hukugynyň bozulmagy hökmünde ýerine ýetirilenden birnäçe ýyl soň ýatyrylan düzgün-nyzam temmisi sebäpli ýüze çykan nägilelikleri düzedip bilmedi. Tekirdağ No. belgisinde tussaglykda saklanýan döwründe eden arzasynda aýdylanlary sebäpli 12 günlük kamerada azatlykdan mahrum edilen Metin Yamalagyň arzasy.

Konstitusiýa kazyýeti, ýerine ýetirilenden soň düzgün-nyzam temmisi ýatyrylan halatynda, bu prosesde başdan geçirilen hukuklaryň ýitmeginiň öwezini dolmak üçin täsirli administratiw ýa-da kazyýet işiniň ýoklugyny gurluş meselesi hökmünde kesgitledi. Bu kemçiligi düzetmek üçin kazyýet kararyň bir nusgasynyň Türkiýäniň Beýik Milli Assambleýasyna iberilmegini we arza berijä 40 000 TL tölemeli däldigini aýtdy.

Göz öňünde tutulýan amal, höküm edilenleriň düzgün-nyzam temmilerine garşy alyp barýan kanuny göreşleriniň höküm ýerine ýetirilenden soňam netije berip biljekdigini görkezýär. Degişli edaralar düzgün-nyzam temmisi ýatyrylan tussaglaryň nägileligini ýeňilleşdirmek üçin hereket edýän kanunçylygyň çäginde öwezini dolmak we öwezini dolmak baradaky haýyşlara baha bermäge borçludyrlar. Dalaşgärler şeýle hukuk bozulmalary bilen ýüzbe-ýüz bolanda konstitusiýa kazyýetine şahsy ýüz tutmak hukugyny dowam etdirýärler.

Näme üýtgedi?

• Jeza ýerine ýetirilenden soň düzgün-nyzam jezasy ýatyrylanlar üçin kompensasiýa açyldy.
• Söz azatlygy bilen baglanyşykly täsirli bejeriş hukugynyň bozulandygy hasaba alyndy.
• Gurluşyk meselesini çözmek üçin kanun çykaryjy organy bolan Türkiýäniň Milli mejlisine habar berildi.
• Arza berijä 40,000 TL pul däl zyýan tölemek kararyna gelindi.

Kime degişlidir?

Bu karar jeza edaralarynda, ýerine ýetiriş kazyýetinde, Adalat ministrliginde we düzgün-nyzam düzgünlerini kadalaşdyrýan kanun çykaryjy organda düzgün-nyzam temmisi alan tussaglara gönüden-göni degişlidir.

netijelilik

Karar 2026-njy ýylyň 2-nji aprelinde kabul edildi we karar habarnamadan soň Gazna we Maliýe ministrligine ýüz tutan gününden başlap dört aýyň dowamynda tölener diýen karar berildi.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, soňundan düzgün-nyzam temmisiniň bikanun diýip ýatyrylmagy, hökümiň şol hökümiň ýerine ýetirilişinde ýüze çykan negatiwlikleri awtomatiki aradan aýyrmaýandygyny görkezýär. Kanunyň hökmürowanlygynda, nädogry administratiw hereketiň netijeleriniň ýatyrylandan soň hem öwezini dolmalydygy ýörelgesi bu karar bilen ýene bir gezek nygtaldy.

Karar, kazyýet kararlarynyň yza çekilen täsiri nägilelikleri aradan aýyrmak üçin ýeterlik bolmadyk halatynda öwezini dolmak mehanizmleriniň işlemeginiň hökmanydygyny görkezýär. Bu ýagdaý administrasiýa düzgün-nyzam işlerinde has seresap bolmalydygyny we nädogry amallaryň maliýe jogapkärçiligine sebäp bolup biljekdigini ýatladýar.

Mümkin täsirler

Bu karara täze kompensasiýa işlerine ýa-da şuňa meňzeş ýagdaýlarda tussaglar üçin arzalara ýol açar diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, düzgün-nyzam temmileriniň ýerine ýetirilmeginden soň ýatyryş amallarynyň has çalt we öwezini dolmak mehanizmini üpjün etmek üçin kanunçylyk üýtgetmeleri bolup biler.

Administratiw kazyýet we ýerine ýetiriş kazyýetleriniň öňünde düzgün-nyzam temmisi ýatyrylan adamlaryň öwezini dolmak talaplaryna bolan çemeleşme bu karara laýyklykda has gorag ugruna öwrüler. Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasynyň gurluş meselesine tarap ädilen ädimleri ýerine ýetiriş kanunlarynda bejeriş usullaryny has täsirli edip biler.