Şri-Lankada gan sowadýan açyş: Gra Wardanlyk urşundan soň iň uly köpçülikleýin mazar

Şri-Lankanyň demirgazygyndaky Jaffna ýarym adasynda ýerleşýän Chemmani sebitinde geçirilen gazuw-agtaryş işleri ýurduň soňky taryhynda iň uly adam hukuklary pajygalarynyň birini gün tertibine getirdi. Geçen ýylyň fewral aýynda krematoriýa meýdanynyň giňelmegi wagtynda işçiler tarapyndan tötänleýin ýüze çykarylan adam süňkleri, uly göwrümli kazyýet işlerine başlady. Üçünji tapgyr awgust aýynda tamamlanan gazuw-agtaryş işlerinde bäbekler we çagalar ýaly 572 adamyň skelet galyndylary tapyldy.

Chemmani-de geçirilen gazuw-agtaryş işleriniň jikme-jiklikleri

Sebitde alnyp barylýan çylşyrymly işlerde diňe bir adamyň süňkleri däl, eýsem pidalaryň durmuşy we öldürilen pursatlary bilen baglanyşykly agyryly şahsy zatlar hem tapyldy. Köpçülikleýin mazardan tapylan mekdep sumkalary, çaga çüýşeleri we bilezikler ýaly şahsy zatlar pidalaryň goragsyz raýatlardygyny ýüze çykardy. Kazyýet ekspertleri we arheologlar bu tapyndylaryň Şri-Lankanyň taryhynda ýüze çykarylan iň uly köpçülikleýin mazar ýeridigini bellediler. Bu açyş, sebitdäki garaňky geçmişi yşyklandyrmakda möhüm öwrülişik hasaplanýar.

Şri-Lankanyň raýat urşunyň we Jaffna ýarym adasynyň garaňky geçmişi

1983-nji we 2009-njy ýyllar aralygynda 26 ýyl dowam eden ýurtdaky raýat urşy, Tamil Tigr partizanlary bilen Sinhallaryň agdyklyk edýän merkezi hökümet güýçleriniň arasynda yzygiderli çaknyşyklara şaýat boldy. Bu ganly prosesde takmynan 100 müň adam ölse-de, esasan tamil asly 23 müň adam yz galdyrman ýitirim boldy. 1995-nji ýylda goşun güýçleri Jaffna ýarym adasyny ele geçirenden soň, sebit ýokary howpsuzlyk harby sebiti diýlip yglan edildi we bu döwürde müňlerçe parahat ýaşaýjynyň zor bilen ýitirim bolmagy üçin howpsuzlyk bölümleri jogapkärçilige çekildi. Şeýle-de bolsa, döwrüň hökümetleri bu talaplary her gezek ret edýärdiler.

Halkara derňew çagyryşlary we adalat gözlemek

Çemmanidäki täze açyşlar onlarça ýyl bäri ýitirim bolan garyndaşlarynyň ykbalyny öwrenmek isleýän maşgalalary mobilizledi. Theitirim bolanlaryň we sebitde nägilelik bildiren hukuk goraýjylaryň garaşsyz halkara derňewini talap edýär. Ynsan hukuklaryny goraýjy guramalar jesetleriň biriniň beýlekisiniň üstünde, egin-eşiksiz, aşa dar we çuň çukurlarda jaýlanmagynyň kazyýetden çykarylandygyny öňe sürýär. Şeýle hem Şri-Lankanyň Adam Hukuklary Geňeşi jaýlanyş amallarynyň bikanun ýerine ýetirilmegi baradaky şübheleri esaslandyryp, däp bolan hindi däp-dessurlaryna düýbünden ters gelýändigini habar berdi.

Prezident Anura Kumara Dissanayake -iň ýolbaşçylygyndaky häzirki hökümet kazyýet işine doly derejede hyzmatdaşlyk edýändiklerini we galyndylarda DNK derňewini goşmak bilen giňişleýin synaglaryň geçiriljekdigini habar berdi. Muňa garamazdan, tamil halky we ýerli hukuk guramalary bu sözlere şübheli garaýarlar, sebäbi geçmişde şuňa meňzeş derňewler netijesizdi we hökümet halkara gözegçilik mehanizmlerine garşydy.