Trump-nyň Hormuz bogazyndan çykmagy: "Oman biziň ýolumyzda dursa, biz ony erbet bombalarys"

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, "Fox News" -yň habarçysy Treý ingingst bilen geçirilen ýörite söhbetdeşlikde global energiýa koridory, Hormuz bogazy we Eastakyn Gündogardaky harby deňagramlylyk barada gaty ýiti sözler aýtdy. Trump geosyýasy dartgynlygy güýçlendirjek habarlar berdi, eger sebitdäki Amerikan harby operasiýalarynyň öňüni alsa, Ummany gönüden-göni nyşana aljakdyklaryny aýtdy.

Trump-dan Ummana çynlakaý howp: "Biz ony erbet bombalarys"

Söhbetdeşlikde Omanyň ABŞ-nyň Hormuz bogazyndaky harby we logistika işlerine gatyşmagynyň ssenarisi barada soralan Trump gaty agressiw jogap berdi. ABŞ-nyň prezidenti Waşingtonyň sebitdäki harby tutanýerliligini nygtady: "Umman gelse, olary erbet bombalarys". Şeýle hem, Trump ilkinji gezek açyk diplomatiýa alyp barýandyklaryny we Eýranyň Ynkylap Gwardiýasynyň Korpusynyň işgärleri bilen gizlin aragatnaşyk kanallarynyň bardygyny aç-açan aýtdy.

Ukaraglar we Ukrainany tankytlamak

Eýranyň harby güýji barada aýdyp, Trump Tähranda ABŞ-dan gelip çykýan ok-därileriň diňe “az böleginiň” bardygyny öňe sürdi. Eýranda "köp sanly orta derejeli ýaragyň" bardygyny mälim eden Trump, ABŞ-nyň öňki prezidenti Jo Baýdeniň administrasiýasyny hem nyşana aldy. Ol Baýdeniň Ukrainada öňdebaryjy ýarag ulgamlaryny ibermek bilen ABŞ-nyň ätiýaçlyklaryny gowşadandygyny öňe sürdi. Eýran bilen baglaşylan şertnamanyň möhletiniň gutarmagyna howlukmaýandygyny bellän Trump, Tähran administrasiýasynyň ahyrsoňy “boýun egmelidigini” aýtdy. ABŞ tarapyndan girizilen deňiz gabawynyň Eýrana uly ykdysady basyş edýändigini aýdan Trump, Eýranyň bu işdäki garşylygyny "bulaşyk" diýip häsiýetlendirdi.

Hormuz bogazyndaky jedelleriň we gapma-garşylyklaryň taryhy

ABŞ bilen Eýranyň arasynda Pakistanyň töwellaçylygynda 14-nji iýunda möhüm ylalaşyk gazanyldy. Ylalaşygyň birinji tapgyryna görä, Hormuz bogazy ABŞ-nyň Eýrana degişli doňdurylan maliýe emläklerini boşatmagynyň deregine ygtybarly geçer we Eýran bu strategiki suw ýolundan geçýän gämilere 60 gün töleg tölemez. Şeýle-de bolsa, Waşington administrasiýasy şertnama gol çekilenden soň doňdurylan emläkleri goýbermedi. Muňa derek, Hormuz bogazyndan geçmek üçin Omani territorial suwlaryny öz içine alýan alternatiw ýoly kesgitledi. ABŞ-nyň bu ädimini şertnamanyň aç-açan bozulmagy hökmünde kabul edip, Eýran bogazdaky geçelgeleri çäklendirdi we "rugsatsyz geçendikleri" sebäpli käbir gämileri nyşana aldy. Bu dartgynlyk 8-nji iýulda Hormuz bogazynda we töwereginde güýçli çaknyşyklaryň döremegine sebäp boldy we çaknyşyk iki hepde töweregi dowam etdi. Bu etapdan soň, Eýran howpsuz geçelgeleri döretmek üçin Oman bilen ýene oturdy.

Ysraýyl saýlawlary, Hamas we ýadro ýaraglaryny kesgitlemek

Sebit diplomatiýasy barada aýdyp, Trump oktýabr aýynda Ysraýylda geçiriljek möhüm saýlawlar barada durup geçdi. Saýlaw prosesinden daşda durmagyň iň gowusydygyny aýdyp, Trump dalaşgärleriň birini aç-açan goldap biljekdigini aýtdy. Hamas bilen dürli aragatnaşyk kanallary arkaly aragatnaşyk saklaýandyklaryny öňe süren ABŞ-nyň prezidenti, Hamasyň ýakyn wagtda "ýaragsyzlanjakdygyny" aýtdy we Ysraýylyň Gaza garşy harby operasiýa geçirmeli däldigini öňe sürdi. Söhbetdeşlikden soň sosial media hasabynda ýazan ýazgysynda Trump ABŞ-nyň gyzyl çyzygyny ýene bir gezek ýatlatdy we "Birinji maksat, Eýranyň ýadro ýaragynyň ýoklugyny üpjün etmek we hemişe şeýle bolar" -diýdi.