Ysraýyl metbugatynyň ýatdan çykmajak derňewi: Türkiye, Aý nyşany bilen kosmos ýaryşynda barlary ýokarlandyrýar

Türkiye milli kosmos maksatnamasynyň çäginde kesgitlenen ädimler halkara arenasynda ýaňlanýar. Netijede, Ysraýylyň metbugaty Ankaranyň Aý üçin strategiki meýilnamalaryny we çuňňur kosmos missiýalaryny jikme-jik seljerme bilen beýan etdi. Düýbi Tel-Awiwde ýerleşýän Maariw gazet Türkiye kosmos tehnologiýalarynyň çalt ösýändigini okyjylara "Türkiye barlary ýokarlandyrýar" ady bilen yglan etdi. Gazet, emeli hemra taslamalaryndan başlap, adam kosmos missiýalaryna çenli Türkiýäniň üstünlik kyssasynyň indi 384 müň kilometr uzaklykda ýerleşýän Aý nyşany bilen täç edilendigini ýazdy.

Türkiýäniň kosmos başdan geçirmeleri we geçmişden şu güne çenli döwürler

Maariw derňewinde Türkiye kosmos syýahatynyň taryhy ösüşine giň ýer berdi. Türkiýeniň bu ugurdaky ilkinji ädimleriniň 1990-njy ýyllarda hemra taslamalaryna gözegçilik edilendigi ýatladyldy. 2003-nji ýylda BILSAT-1 gözegçilik hemrasynyň kosmosa iberilmegi bilen başlanan bu proses, 2011-nji ýylda tutuş Türkiýede işlenip düzülen we öndürilen içerki gözegçilik hemrasy RASAT -yň uçurylmagy bilen möhüm tapgyra ýetdi.

Habarda, 2018-nji ýylda döredilen Türk kosmos gullugynyň (TUA) kömegi bilen ähli taslamalary bir milli maksatnama boýunça birleşdirmegiň üstünlikleriň çaltlaşdyrylandygy nygtaldy. Mundan başga-da, Alper Gezerawçiniň 2024-nji ýylyň ýanwarynda kosmosda ilkinji türk kosmonawty hökmünde taryh etmegi Türkiýäniň kosmos görüşinde iň möhüm öwrülişik nokatlarynyň biri hökmünde häsiýetlendirildi.

Artemis şertnamasyna we global hyzmatdaşlyga Türkiýäniň goly

Ysraýyl metbugaty Türkiýanyň kosmos diplomatiýasyndaky soňky ädimlerine-de ünsi çekdi. Ankaranyň 31-nji awgustda Waşingtondaky NASA ştab-kwartirasynda geçirilen dabarada Artemis şertnamasyna gol çekmegi giňden seljerildi. Bu halkara şertnamasyna gol çeken ýurtlaryň sanynyň Türkiýäniň goşulmagy bilen 71-e ýetendigini mälim eden gazet, "Türkiýäniň gözi resmi taýdan Aýda" -diýdi

Artemis şertnamasy; Parahatçylykly maksatlar üçin Aý, Mars we beýleki asman jisimlerini öwrenmegi we ýurtlaryň arasynda aç-açanlyk, hyzmatdaşlyk we özara kömek ýörelgelerini berkitmegi maksat edinýär. Bu goluň oktýabr aýynda Antalýada geçiriljek Halkara kosmonawt kongresiniň öňünde edilendigi, Türkiýäniň dünýä giňişliginde abraýyny ýokarlandyrýan strategiki ädim hökmünde düşündirildi.

AYAP-1 we AYAP-2

Maariw Türkiye üçin iň anyk nyşanyň AYAP-1 (Aý gözleg maksatnamasy-1) taslamasydygyny we bu tabşyrygyň tehniki jikme-jikliklerini paýlaşandygyny aýtdy. Taslamanyň çäginde Türkiýede işlenip düzülen kosmos gämisi Aýdan takmynan 100 km beýiklikde bir orbita çykmagy meýilleşdirilýär. Soň bolsa, içerki we milli çeşmeler bilen doly ösen gibrid hereketlendiriji ulgamyny ulanyp, Aýyň üstünde gaty gonmagy maksat edinýär.

Uçuryş meýilnamasy ilkibaşda 2026-njy ýylda meýilleşdirilen hem bolsa, bu senäniň 2027-nji ýyla çenli täzelenendigi mälim edildi. Möhüm missiýanyň ABŞ-nyň Florida ştatyndaky Cape Kanaveral bazasyndan SpaceX kompaniýasyna degişli Falcon 9 raketasy bilen amala aşyryljakdygy habar berildi.

Gazet Türkiýeniň maksatlarynyň gaty gonmak bilen çäklenmeýändigini, indiki tapgyra, AYAP-2 missiýasyna-da degip geçendigini mälim etdi. Bu ikinji etapda Türkiye öz uçuş ulaglaryny we hereketlendiriji ulgamlaryny ulanyp, Aýa ýetmegi maksat edinýändigi we türk tarapyndan öndürilen kosmiki gäminiň Aýyň üstünde ýumşak gonmagy meýilleşdirýändigi mälim edildi. Sputnik tehnologiýalary bilen başlanan bu başdan geçirme, kosmos uçuşlaryndan soň Aý programmasy bilen düýbünden täze we has hyjuwly ölçege çykaryldy.