Ysraýyl ýaragsyzlanmagy Gazanyň täzeden gurulmagy üçin şert döredýär

Ysraýylyň Maliýe ministri Smotriç sosial media platformasyndaky çykyşynda Gaza zolagynyň durkuny täzelemek işiniň Hamas doly ýaragsyzlanýança başlamajakdygyny aýtdy. Smotriç, Hamasy Gazadaky häzirki gumanitar ýagdaý üçin jogapkärçilige çekdi we sebitiň Ysraýyla howp salmagynyň öňüni almalydygyny aýtdy.

Gazadaky gyş şertleri we suw joşmalary nähili?

6-njy noýabrdan bäri Gaza zolagynda güýçli ýagyş, ýel we sowuk howa şertleri müňlerçe göçürilen palestinalylaryň ýaşaýan lagerlerine ýaramaz täsir etdi. Raýat goranmak müdirliginiň maglumatlaryna görä, 70 müň çadyryň suw basan sebitinde agyr zeper ýeten binalaryň ýykylmagy howpy dowam edýär. Gazanyň Saglygy goraýyş ministrliginiň baş müdiri Munir al-Burş takmynan 2 müň zeper ýeten binanyň ýykylyp biljekdigini duýdurdy we alternatiw gaçybatalga tapyp bilmeýän maşgalalaryň durmuş üçin howply şertlerde ýaşamak üçin göreşýändiklerini aýtdy.

Gazanyň Parahatçylyk Geňeşi we atyşygy bes etmek prosesi nähili dowam edýär?

Gazanyň Parahatçylyk Geňeşi suw joşmasy we sebitdäki gyş şertleri sebäpli Ysraýyla gyssagly jaň etdi we gumanitar kömek materiallarynyň girmegine rugsat berilmegini isledi. Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Geňeş tarapyndan teklip edilen 15 maddalyk ýaraşyk meýilnamasyny ret edýändigini aýtdy. Hamas Ysraýylyň hüjümlerini duruzmagy we ynsanperwer kömegine bolan çäklendirmeleri ýatyrmagynyň möhümdigini öňe sürse-de, Birleşen Milletler Guramasynyň maglumatlaryna görä sebitiň durkuny täzelemek bahasy takmynan 70 milliard dollar töweregi.

Ysraýylyň Maliýe ministri Smotriçiň 2026-njy ýylyň 10-njy noýabrynda eden çykyşynda Hamasyň ýaragsyzlanmagy Gazanyň gaýtadan dikeldilmegi üçin zerur şert hökmünde görkezildi. 2023-nji ýylyň oktýabr aýyndan bäri dowam edýän hüjümler sebäpli ýaşaýyş jaýlarynyň 80 göteriminden gowragy weýran edilen ýa-da agyr zeper ýeten Gazada, 2025-nji ýylyň 10-njy oktýabrynda güýje giren ýaraşyk şertnamasyna garamazdan ynsanperwerlik krizisi we ýaşaýyş jaý problemalary agyr howa şertleri bilen çuňlaşmagyny dowam etdirýär.

Gazadaky ýaraşygyň ikinji tapgyry üçin halkara jemgyýetçiligi we araçylar tarapyndan geçirilen diplomatik proses Ysraýyl hökümetiniň howpsuzlyk sebäpleri bilen Hamasyň şertleriniň arasynda saklanýar. Sebitde ynsanperwer kömegini bermek we weýran bolan infrastrukturany abatlamak üçin zerur bolan halkara şertnama taraplaryň borçlaryny ýerine ýetirýändigine we howpsuzlyk şertleriniň üýtgemegine baglylykda işlemegini dowam etdirýär.

Netije

Ysraýylyň gaýtadan dikeldiş prosesini doly ýaragsyzlanmak şerti bilen baglanyşdyrmagy, Gazadaky gumanitar krizisiň çözgüdiniň uzak möhletli syýasy we harby prosese indekslenendigini görkezýär. Bu ýagdaý ýaşaýyş jaýlaryny gysga möhletleýin gowulaşdyrmak we sebitdäki esasy zerurlyklary kanagatlandyrmak üçin çynlakaý päsgelçilik döredýär.

Sebitdäki binalaryň köpüsiniň ulanyp bolmaýan we gyş şertleri durmuşy kynlaşdyrmagy halkara kömegini bermek zerurlygyny döredýär. Şeýle-de bolsa, taraplaryň arasyndaky düşünişmezlik 70 milliard dollarlyk durkunyň täzelenmegi we durmuşa geçirilmegi baradaky näbelliligi artdyrýar.

Mümkin täsirler

Ysraýylyň bu garaýşy, Gazadaky ýüzlerçe müň göçürilen palestinalylaryň çadyrlarda geçiren gyş aýlarynyň has kynlaşmagyna sebäp bolup biler. Kömek girmegine girizilen çäklendirmeler sebitdäki saglyk we ýaşaýyş krizisini hasam çuňlaşdyryp biler.

Syýasy derejede bu beýannama, ýaraşyk gepleşikleriniň ikinji tapgyrynyň petiklenmegine we halkara araçylaryň çözgüt tagallalarynyň haýallaşmagyna sebäp bolup biler. Mundan başga-da, sebitdäki weýrançylyk geljekdäki ösüş çykdajylaryny we maddy-tehniki kynçylyklary hasam artdyryp biler.