2500 illik Yamato sülaləsində varislik böhranı: Yaponiya monarxiyanı xilas etmək üçün tarixi addımlar atır

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra siyasi gücünü itirən və simvolik mövqeyə çəkilən Yaponiya İmperator Ailəsi bu gün ekzistensial böhranla üz-üzədir. Təxminən 2500 illik köklü bir tarixə malik olan Yamato sülaləsi, kişi varislərinin olmaması səbəbindən monarxiyanın davamlılığını təhlükə altına alan ciddi bir varislik böhranı yaşayır. Mövcud konstitusiya quruluşunda hökumət və parlamentin təsdiqindən asılı olmayaraq addımlar ata bilməyən imperiya hətta bu simvolik rolunu da itirmək riski altındadır.

Veliahzadə Böhranı və Ənənənin Kölgəsində Qədim Qadağalar

Dünyanın ən qədim fasiləsiz monarxiyası sayılan Yamato sülaləsi öz sərt ənənələrinə görə qadınların taxta çıxmasına qəti şəkildə qarşı çıxır. İnanca görə, ölkənin ilk imperatoru Cimmu günəş ilahəsi Amaterasunun nəslindən sayılır və bu müqəddəs qan bağını qorumaq üçün qadın üzvlərin taxtdakı hüquqları məhdudlaşdırılır. Ancaq müasir dünyada bu qaydalar sülalənin sonunu gətirə biləcək bir dalana səbəb oldu. Yaponiya hökuməti bu böhranı aradan qaldırmaq üçün tarixi qanun dəyişikliyi üzərində işləyir.

Yeni reqlamentə əsasən, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra kral statusunu itirmiş kişi sülalə üzvlərinin titullarının qaytarılması planlaşdırılır. Gələcəkdə taxta çıxa biləcək kişi varislərin sayını artırmağı hədəfləyən bu düstur qadınların taxta çıxmasına mane olan ənənəvi qadağanı qoruyub saxlamağa davam edir.

Bu yaxınlarda qəbul edilmiş qanun dəyişikliyi ilə kral ailəsinin qadın üzvlərinə adi vətəndaşlarla evləndikdən sonra öz imperator statuslarını saxlamağa icazə verildi. Bu tənzimləmədən əvvəl İmperator Naruhitonun yeganə övladı olan 24 yaşlı şahzadə Aykonu çətin yol gözləyirdi. Əgər özünə nəcib həyat yoldaşı tapa bilməsəydi, gənc şahzadə ya həyatı boyu subay qalmalı, ya da adi vətəndaşla evlənərək bütün titullarını itirməli olacaqdı. Əslində İmperatorun qardaşı oğluMako Komuronun 2021-ci ildə universitet sevgilisiKei Komuro ilə evləndiyi zaman o, bütün krallıq hüquqlarından imtina etməli olub və bu, ölkədə böyük müzakirələrə səbəb olub. Yapon mətbuatı kürəkən Kei Komuronu saç düzümündən tutmuş ailəsinin maddi durumuna qədər sərt şəkildə tənqid edib və onu sülalədən qazanc əldə etmək cəhdində ittiham edib.

Azalan Sülalə və Alternativ Həll Axtarışı

Hazırki İmperator Naruhitonun yalnız Şahzadə Ayko adlı bir qızı olması faktı taxt xəttini birbaşa İmperatorun 60 yaşlı qardaşıVəliahd Şahzadə Akişinoya yönəldir. Akişinodan sonra yeganə kiçik kişi varis onun 19 yaşlı oğlu Şahzadə Hisahitodur. Ümumilikdə cəmi 16 üzvü olan imperator ailəsində şahzadə Hisahitodan başqa yaşı 60-dan aşağı olan kişi varisin olmaması sülalənin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqları zirvəyə çatdırır.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ABŞ-ın işğalı altında yazılmış yeni konstitusiya imperatorun səlahiyyətlərini simvolik səviyyəyə endirdi və kral ailəsi ilə əlaqəsi olan 11 böyük ailənin titullarını geri aldı. Bu ailələr sülalənin kişi varisləri yetişdirə bilmədiyi halda ehtiyat qüvvə kimi yerləşdirilirdi. Yeni tənzimləmə bu ailələrin kişi üzvlərini yenidən sülalə tərkibinə daxil etməyi hədəfləsə də, illərdir adi həyat sürən bu insanların saray həyatına qayıtmağı qəbul edib-etməyəcəyi böyük sual işarəsidir.

Əslində müharibədən sonra titulunu itirən ailələrdən birinə mənsub olan 81 yaşlı Asahiro Kuni nəvələrinin belə bir təklifi qəbul etməmələrini müdafiə edir. Kuni bildirir ki, azadlığın dadını görmüş gənclər üçün imperator ailəsinin sərt qaydalarına və ağır məsuliyyətlərinə uyğunlaşmaq son dərəcə çətin olacaq.

Xalq taxtda bir qadın görmək istəyir

Sarayın ənənəvi quruluşuna baxmayaraq, yapon xalqının monarxiyanın gələcəyinə baxışı tamam fərqlidir. Son sorğular göstərir ki, yaponiyalıların 72 faizi qadınların imperator ola bilməsi üçün qanunun dəyişdirilməsini dəstəkləyir. Hakim Liberal Demokrat Partiyasının mühüm simalarından olan Seiichiro Murakami də bu məsələ ilə bağlı narahatlığını ifadə edərək, Şahzadə Aykonun taxtdan uzaqlaşdırılmasını "tam biabırçılıq" kimi qiymətləndirir.

Tarixən Yamato sülaləsində hökmranlıq edən səkkiz imperatriça olub, onlardan ikisi son min il ərzində taxta çıxıb. Əsrlər boyu ilahi şəxsiyyətlər hesab edilən imperatorlar İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bu iddialarından əl çəkməli oldular. Dövrün İmperatoru Hirohito ABŞ-ın işğalından sonra ilk dəfə xalqa müraciət edərək demokratikləşmə prosesini başlatdı, hətta ABŞ-a səfəri zamanı Disneylendə getdi və Yaponiyanın modernləşməsinin simvoluna çevrildi.

Bugünkü İmperator Naruhito da müasir dünyanın bir hissəsi kimi böyüdü. 1980-ci illərdə Oksford Universitetində təhsil alan Naruhito İngiltərədə tələbəlik illərində ilk dəfə kredit kartından istifadə etdiyini və camaşırxananı özü yuduğunu səmimi şəkildə izah edib. Ənənə ilə müasir dünya arasında ilişib qalan Yapon kral ailəsinin bu ekzistensial böhrandan necə çıxacağı yaxın gələcəkdə bəlli olacaq.