2500 ýyllyk Yamamato neberesinde miras krizisi: Japanaponiýa monarhiýany halas etmek üçin taryhy ädimler ädýär

Ikinji jahan urşundan soň syýasy güýjüni ýitiren we simwoliki pozisiýa yza çekilen Japanaponiýanyň Imperial maşgalasy şu gün bar bolan krizis bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Takmynan 2500 ýyllyk taryhy bolan atoamato neberesi, erkek mirasdarlaryň ýoklugy sebäpli monarhiýanyň dowamlylygyna howp salýan çynlakaý miras krizisini başdan geçirýär. Häzirki konstitusiýa tertibinde hökümetden we parlamentiň tassyklamagyndan garaşsyz ädim ätip bilmedik imperiýa, hatda bu simwoliki roluny ýitirmek howpyndadyr.

Täç şazadasy krizisi we däp-dessur kölegesinde gadymy gadaganlyklar

Dünýäniň iň gadymy üznüksiz monarhiýasy hasaplanýan atoamato neberesi, berk däp-dessurlary sebäpli aýallaryň tagta çykmagyna berk garşy çykýar. Ynançlara görä, ýurduň ilkinji imperatory Jimmu Gün hudaýy Amaterasunyň nesli hasaplanýar we bu mukaddes gan baglanyşygyny goramak üçin tagtdaky aýal agzalaryň hukuklary çäklendirilýär. Şeýle-de bolsa, häzirki zaman dünýäsinde bu düzgünler neberäniň soňuna çykyp biljek dartgynlyga sebäp boldy. Governmentapon hökümeti bu krizisi ýeňip geçmek üçin taryhy kanuny üýtgetmegiň üstünde işleýär.

Täze düzgüne laýyklykda, Ikinji jahan urşundan soň şa statusyny ýitiren erkek dinastiýa agzalarynyň atlaryny yzyna gaýtarmak meýilleşdirilýär. Geljekde tagta çykyp biljek erkek mirasçylaryň sanyny köpeltmegi maksat edinýän bu formula, aýallaryň tagta çykmagyna päsgel berýän adaty gadagançylygy saklamagy dowam etdirýär.

recentlyakynda kabul edilen kanunyň üýtgemegi bilen, şa maşgalasynyň aýal agzalaryna ýönekeý raýatlar bilen durmuş gurandan soň imperiýa statusyny saklamaga rugsat berildi. Bu düzgünden öň imperator Naruhitonyň ýekeje çagasy 24 ýaşly şazada Aiko öňde kyn ýol bardy. Asylly ýanýoldaş tapyp bilmese, ýaş şa gyzy ömrüniň dowamynda ýeke galmaly ýa-da adaty bir raýata öýlenip ähli atlaryny ýitirmeli bolardy. Aslynda, 2021-nji ýylda imperatoryň ýegeni Mako Komuro uniwersitet söýgüli Kei Komuro bilen durmuş guranda, ähli şa hukuklaryndan ýüz öwürmeli boldy we bu ýurtda uly jedel döretdi. Pressapon metbugaty ýigidiň Kei Komurony saç stilinden başlap, maşgalasynyň maddy ýagdaýyna çenli berk tankytlady we ony dinastiýadan girdeji almaga synanyşmakda aýyplady.

Pese gaçýan nebereler we alternatiw çözgütleri gözlemek

Häzirki imperator Naruhitonyň diňe şazada Aiko atly bir gyzynyň bolmagy, çyzgyny göni imperatoryň 60 ýaşly dogany şazada Akişino -a gönükdirýär. Akişinodan soň ýaş erkek mirasdüşer, 19 ýaşly ogly Şazada Hisahito. Şazada Hisahitodan başga jemi 16 agzasy bolan imperiýa maşgalasynda 60 ýaşa çenli erkek mirasdüşeriň ýoklugy, neberäniň geljegi barada aladalary döredýär.

Ikinji jahan urşundan soň ABŞ-nyň okkupasiýasy döwründe ýazylan täze konstitusiýa imperatoryň ygtyýarlyklaryny simwoliki derejä çenli peseltdi we şa maşgalasy bilen baglanyşygy bolan 11 giň maşgalanyň adyny yzyna aldy. Dinastiýa erkek mirasdarlary öndürip bilmedik halatynda bu maşgalalar ätiýaçlyk güýç hökmünde bellendi. Täze düzgün bu maşgalalaryň erkek agzalaryny nebereleriň hataryna goşmagy maksat edinýän hem bolsa, ençeme ýyl bäri adaty durmuşda ýaşaýan bu adamlaryň köşk durmuşyna dolanyp gelmeklerini kabul edip-etmejekdigi uly sorag belgisi.

Aslynda, uruşdan soň adyny ýitiren maşgalalaryň birine degişli 81 ýaşly Asahiro Kuni, agtyklarynyň beýle teklibi kabul etmeli däldigini öňe sürýär. Kuni, erkinligi dadyp gören ýaşlara imperiýa maşgalasynyň berk düzgünlerine we agyr jogapkärçiliklerine uýgunlaşmagyň gaty kyn boljakdygyny aýtdy.

Adamlar tagtda bir aýal görmek isleýärler

Köşgüň däp bolan gurluşyna garamazdan, ýapon halkynyň monarhiýanyň geljegine bolan garaýşy düýbünden başga. Soňky pikir soralyşyklar ýapon halkynyň 72 göteriminiň aýallaryň imperator bolup biljekdigi üçin kanuny üýtgetmegi goldaýandygyny görkezýär. Häkimiýet başyndaky Liberal Demokratik partiýasynyň möhüm şahsyýetlerinden biri bolan Seýiçiro Murakami hem bu meselede öz nägileligini bildirip, şazada Aýkonyň tagtdan aýrylmagyny "doly masgaraçylyk" diýip häsiýetlendirdi.

Taryhy taýdan atoamato neberesinde höküm süren sekiz imperator bolup, olaryň ikisi soňky müň ýylda tagta çykypdyr. Asyrlar boýy ylahy şahsyýet hasaplanýan imperatorlar Ikinji jahan urşundan soň bu talaplardan ýüz öwürmeli boldular. Döwrüň imperatory Hirohito, ABŞ basyp alnandan soň ilkinji gezek halka ýüzlenip, demokratiýalaşma prosesine başlady we hatda Japanaponiýany döwrebaplaşdyrmagyň nyşanyna öwrülen ABŞ-a sapary wagtynda Disneýlende gitdi.

Şu günki imperator Naruhito hem häzirki dünýäniň bir bölegi hökmünde ulaldy. 1980-nji ýyllarda Oksford uniwersitetinde okaýan Naruhito ilkinji gezek kredit kartoçkasyny ulanandygyny we Angliýada talyplyk ýyllarynda kir ýuwýandygyny aç-açan düşündirdi. Däp-dessurlar bilen häzirki zaman dünýäsiniň arasynda galan Japaneseapon şa maşgalasynyň bu bar bolan krizisi nädip ýeňip geçjekdigi ýakyn wagtda aýdyň bolar.