Baxıcının maaşı və qayğı yükü məşğulluğa mənfi təsir göstərir

Türkiyədə uşaqlara, qocalara və ya xəstə qohumlarına baxan təxminən 25,5 milyon insan artan qayğı xərcləri və iş-həyat balansındakı çətinliklər səbəbindən iş həyatında ciddi problemlərlə üzləşir. TÜİK məlumatlarına görə, xüsusilə baxıcı maaşlarının minimum əmək haqqını aşması bir çox insanın gəlirlərinin böyük hissəsini qayğıya ayırmasına və ya işini tərk etməsinə səbəb olur.

Qayğı məsuliyyəti iş həyatına necə təsir edir?

TÜİK-in 2025-ci il İş və Ailə Həyatının Harmoniyası araşdırması 18-74 yaş qrupunda olan 59 milyon 127 min insanın yüzdə 43,1-inin nizamlı qayğı məsuliyyəti daşıdığını ortaya qoyur. Məşğulluqla məşğul olan və baxıcılıq vəzifələrini öhdəsinə götürən 4 milyon 303 min nəfər isə iş və qayğı məsuliyyətini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkdiklərini bildirir. Çətinlik yaşayanların 38,4 faizi uzun iş saatlarını, 26,9 faizi yorucu işi, 8,9 faizi isə nəqliyyat problemlərini əsas səbəb kimi göstərib.

Baxıcının maaşı ailə büdcəsinə gərginlik yaradır

İstanbul bazarında, 2026-cı il etibarilə tam gün gündüz işləyən uşaq baxıcılarının maaşları 35 min ilə 50 min lirə arasında, evdə yaşayan dayələrin maaşları isə 45 min ilə 60 min lirə arasında dəyişir. Yaşlılara qulluqda gündüz xidməti 45-65 min lirəyə, evdə qulluq 60-80 min lirəyə çatır. Peşəkar xidmətlərin yüksək qiymətinə görə, uşaq baxımı ilə bağlı öhdəlikləri olan işçilərin 83 faizi peşəkar dəstək almır, bu insanların yarıdan çoxu isə qayğıları özləri üzərinə götürür.

TÜİK-in 2026-cı ilin birinci rübündəki məlumatlarına görə, 536 min qadın uşaq və ya böyüklərə qulluq səbəbiylə işini tərk edib. Əhalinin qocalması ilə 2025-ci ildə 9 milyon 583 min 59 nəfərə çatacaq 65 yaşdan yuxarı əhalinin qayğıya ehtiyacı ailədaxili ödənişsiz əməyin əhəmiyyətini artırır. Peşəkar xidmətlərdən istifadə edə bilməyən ailələr, ailə üzvlərindən biri işdən çıxanda çox vaxt həll yollarını axtarırlar.

Qayğı xidmətlərinə peşəkar dəstəyə ehtiyac ailələrin iqtisadi vəziyyətindən və yaşlı əhalinin artım tempindən asılı olaraq formalaşır. Vətəndaşlar baxım xidmətləri göstərən qurumlar və ya sosial dəstək mexanizmləri və yerli özünüidarəetmə orqanlarının təklif etdiyi sosial xidmət imkanları haqqında müvafiq nazirliklərin cari elanlarını izləməklə proses haqqında məlumat əldə edə bilərlər.

Nəticə

Qayğı yükünün peşəkar xidmətlərdən daha çox ailə üzvlərinin, xüsusilə də qadınların üzərində qalması işçi qüvvəsində iştirak nisbətlərini məhdudlaşdıran struktur maneə yaradır. Ev təsərrüfatlarının gəlirləri ilə müqayisədə baxıcının əmək haqqının əldə etdiyi səviyyələr qayğı xidmətini "sektor" olmaqdan "fərdi fədakarlıq" sahəsinə sövq edir.

Əhalinin qocalma tendensiyasını nəzərə alsaq, mövcud qayğı modeli davamlı deyil. Ailə daxilində ödənişsiz əməyin iqtisadi dəyər kimi qəbul edilməməsi uzunmüddətli perspektivdə həm fərdi pensiya hüquqlarına, həm də ümumi məşğulluq məlumatlarına mənfi təsir göstərməyə davam edəcək.

Mümkün təsirlər

Baxma xərclərinin artması davam edərsə, xüsusilə orta və aşağı gəlirli ailələrdə işçi qüvvəsindən uzaqlaşma meylinin artacağı gözlənilir. Bu vəziyyət şirkətlərin ixtisaslı kadrlarını itirməsinə və əmək bazarında təklifin azalmasına səbəb ola bilər.

Bundan əlavə, yaşlı əhalinin sayının artması ilə qayğıya ehtiyac daha da güclənir ki, bu da peşəkar qayğı xidmətlərinə tələbi artıra bilər, lakin qiymətlər əlçatmaz qalarsa, ailələrin qayğı yükü səbəbindən sosial və iqtisadi həyatdan daha çox təcrid olunması ehtimalı var.

Fikirləriniz

Sizcə, dövlət və ya özəl sektor qayğı xidmətlərinin qiymətini azaltmaq üçün hansı dəstək mexanizmini inkişaf etdirməlidir? Qayğı məsuliyyətlərinə görə iş həyatını tərk etmək məcburiyyətində qalanları dəstəkləmək barədə nə düşünürsünüz? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.