Hossarlaryň aýlygy we ideg ýükleri işe ýaramaz täsir edýär

Türkiýede çagalara, garrylara ýa-da näsag garyndaşlaryna ideg edýän takmynan 25,5 million adam, ideg çykdajylarynyň ýokarlanmagy we iş durmuşynyň balansyndaky kynçylyklar sebäpli iş durmuşynda çynlakaý kynçylyklara duçar bolýar. TÜİK maglumatlaryna görä, esasanam terbiýeçiniň aýlygynyň iň pes aýlykdan ýokary bolmagy köp adamyň girdejileriniň köpüsini ideg etmek ýa-da işini taşlamaga mejbur edýär.

Aladaly jogapkärçilik iş durmuşyna nähili täsir edýär?

TUIK-iň 2025-nji ýyldaky iş we maşgala durmuşy sazlaşygy 18-74 ýaş toparyndaky 59 million 127 müň adamyň 43,1 göteriminiň yzygiderli ideg jogapkärçiligini öz üstüne alýandygyny görkezýär. Işleýän we ideg wezipesini ýerine ýetirýän 4 million 303 müň adam, iş we ideg jogapkärçiligini çekmekde kynçylyk çekýändiklerini aýdýarlar. Kynçylyk çekýänleriň 38,4 göterimi uzak iş wagtyna, 26,9 göterimi ýadaw işe, 8,9 göterimi esasy sebäp hökmünde transport problemalaryna salgylanýar.

Karýeranyň aýlygy maşgala býudjetine kynçylyk döredýär

Stambul bazarynda, 2026-njy ýyldan başlap, gündizki gündelik terbiýeçiniň aýlygy 35 müňden 50 müň lira aralygynda, çagalar bagynda işleýänleriň aýlygy 45 müňden 60 müň lira aralygynda üýtgeýär. Garry idegde gündiz hyzmaty 45 müň 65 müň lira, ýaşaýyş jaý hyzmaty bolsa 60 müň 80 müň lira ýetýär. Hünär hyzmatlarynyň gymmatlygy sebäpli, çaga seretmek jogapkärçiligi bolan işgärleriň 83 göterimi hünär goldawyny almaýar, bu adamlaryň ýarysyndan gowragy özleri ideg edýär.

TÜİK-iň 2026-njy ýylyň birinji çärýegindäki maglumatlaryna görä, 536 müň aýal çaga ýa-da ulularyň aladasy sebäpli işini taşlapdyr. Ilatyň garramagy bilen, 2025-nji ýylda 9 million 583 müň 59 adama ýetjek 65 ýaşdan uly ilatyň ideg zerurlyklary maşgalada tölenmedik zähmetiň ähmiýetini ýokarlandyrýar. Hünär hyzmatlaryna girip bilmeýän maşgalalar, köplenç maşgala agzalarynyň biri işinden aýrylanda çözgüt gözleýärler.

Bejeriş hyzmatlaryna hünär goldawynyň zerurlygy maşgalalaryň ykdysady ýagdaýyna we garry ilatyň köpelmegine baglylykda emele gelýär. Raýatlar, degişli ministrlikleriň ideg hyzmatlaryny ýa-da sosial goldaw mehanizmlerini hödürleýän edaralar we ýerli hökümetler tarapyndan hödürlenýän sosial hyzmat mümkinçilikleri baradaky häzirki bildirişlerinden soň maglumat alyp bilerler.

Netije

Aladanyň agyrlygynyň hünär hyzmatlaryna däl-de, maşgala agzalaryna, esasanam aýal-gyzlara galmagy, işçi güýjüniň gatnaşygyny çäklendirýän gurluş päsgelçiligini döredýär. Öý hojalygynyň girdejileri bilen deňeşdirilende, hossarlaryň aýlygy bilen gazanylan derejeler, ideg gullugyny "pudak" bolmakdan "aýry-aýry gurbanlyk" meýdanyna iterýär.

Ilatyň garramak tendensiýasyny göz öňünde tutup, häzirki ideg modeli dowamly däl. Maşgalanyň içinde tölenmedik zähmeti ykdysady gymmat hökmünde kabul etmezlik, uzak möhletde hususy pensiýa hukuklaryna we umumy iş maglumatlaryna ýaramaz täsirini ýetirer.

Mümkin täsirler

Bejeriş çykdajylarynyň ýokarlanmagy dowam etse, işçi güýjünden çykmak meýliniň ýokarlanmagyna garaşylýar, esasanam orta we pes girdejili maşgalalarda. Bu ýagdaý kompaniýalaryň hünärli işgärlerini ýitirmegine we zähmet bazaryndaky üpjünçiligiň azalmagyna sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, hünär hyzmatlaryna bolan islegi artdyryp biljek garry ilatyň köpelmegi bilen ideg zerurlygy hasam güýçlenýär, emma bahalar elýeterli bolmasa, maşgalalar idegiň agyrlygy sebäpli sosial we ykdysady durmuşdan has üzňeleşip bilerler.