Hörmüz boğazında gərginlik pik həddə çatıb: ABŞ-İran münaqişəsi neftin qiymətinin artmasına səbəb olub

ABŞ və İran arasındakı hərbi gərginlik coğrafi sərhədləri aşdı və Yaxın Şərqi bütövlükdə müharibə həddinə çatdırdı. ABŞ ordusunun İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasının ABŞ-ın bölgədəki hərbi bazalarını hədəf alan raket hücumlarına intensiv hava bombardmanları ilə cavab verməsi qlobal enerji dəhlizi olan Hörmüz boğazında böhranı dərinləşdirib.

Qarşılıqlı Raket Hücumları və Məqsədli Hərbi Bazalar

İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ABŞ-ın həyata keçirdiyi əməliyyatlara cavab olaraq Bəhreyn, Küveyt, Oman və İordaniyadakı hərbi obyektləri raketlərlə vurduğunu açıqlayıb. Verilən açıqlamalarda Amerikanın Bəhreyn və Küveytdəki hərbi məntəqələrinin vurulduğu, Omandakı radar sistemlərinin sıradan çıxarıldığı, İordaniyadakı Şahzadə Həsən Hava Bazasındakı yanacaq tankerləri və sursat anbarlarının məhv edildiyi iddia edilib. Bu zərər iddiaları müstəqil mənbələr tərəfindən hələ təsdiqlənməsə də, ABŞ ordusu əks hərəkətlərini təxirə salmayıb.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) bazar günü İranın hava hücumundan müdafiə sistemlərini, sahil radarlarını, raket və İHA imkanlarını və hərbi məqsədlər üçün istifadə edilən kiçik qayıqları hədəf alan genişmiqyaslı əməliyyat keçirib. Bildirilib ki, şənbə günü 140 hədəf vurulub və üç gecə ərzində ümumi zərər 300 hərbi nöqtəni keçib. ABŞ prezidenti Donald Tramp “Biz onlara ağır zərbələr vururuq”deyərək, müvəqqəti atəşkəsin sona çatdığını, lakin yeni danışıqlara qapını tam bağlamadığını bildirib.

Hörmüz Boğazında Keçid Böhranı və Diplomatik Durğunluq

Bu toqquşmalar keçən ay imzalanmış və Hörmüz boğazının yenidən açılması ilə bağlı 60 günlük danışıqlar müddətini nəzərdə tutan müvəqqəti sazişi təhlükə altına qoyub. İran şənbə günü icazəsiz keçdiyi iddia edilən bir gəmiyə istinad edərək Hörmüz boğazını mülki və ticarət dəniz nəqliyyatı üçün bağladığını açıqlayıb. İranın baş müzakirəçisi Məhəmməd Baqir Qalibaf sosial şəbəkədə ABŞ-a mesaj göndərib: “Sözünü tut, ya da qiymətini ödə”

Tehran administrasiyası iddia edir ki, Boğazda nəqliyyat yalnız ABŞ hərbi müdaxilələrini dayandırdıqdan sonra normallaşacaq, əks halda qlobal enerji sektoru böyük böhranla üzləşəcək. ABŞ isə İranın boğaza nəzarət etmədiyini və dəniz nəqliyyatının mühafizə altında davam etdiyini iddia edir. ABŞ rəsmiləri son 24 saat ərzində 20 gəminin təhlükəsiz keçidinin təmin edildiyini bildirsə də, gəmi izləmə sistemləri bölgədə nəqliyyatın kifayət qədər məhdud olduğunu göstərir. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bekayi Omanla ortaq dəniz nəqliyyatı mexanizmi yaratmaq istədiklərini, lakin ABŞ-ın təzyiqi ilə bu prosesin qarşısını aldığını bildirib.

Qlobal Neft Bazarlarında Zəlzələ və Siyasi Risklər

Hörmüz boğazındakı bu kritik tıxanma bütün dünyada neft tədarükü ilə bağlı narahatlıqlara səbəb oldu. Qlobal neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz daşımalarının təxminən beşdə birinin həyata keçirildiyi bu marşrut üzrə qeyri-müəyyənlik bazar ertəsi Brent markalı neftin barel qiymətini 4 faizdən çox artıraraq 79 dollara çatdırıb. Oxşar artım tendensiyası ABŞ xam neftində də müşahidə olunub.

Enerji qiymətlərindəki bu qəfil artım qlobal inflyasiya narahatlıqlarını canlandırsa da, noyabrda keçiriləcək Konqres seçkiləri ərəfəsində Tramp administrasiyası üçün ciddi daxili siyasi risk yaradır. Fevralın 28-də ABŞ və İsrailin İrana qarşı başlatdığı əməliyyatlarla alovlanan bu müharibə Körfəz sərhədlərini aşaraq, ABŞ-ın bölgə xaricindəki bazalarına da yayılıb. Əksəriyyətinin İran və Livanda olduğu bildirilir.