Tarixi Qərar: ABŞ Ali Məhkəməsi Trampın Vergi Səlahiyyətini Məhdudlaşdırdı

ABŞ Ali Məhkəməsi, keçmiş Prezident Donald Tramp tərəfindən tətbiq edilən tariflərin hüquqi əsasını sorğulayan mühüm bir qərar qəbul etdi. Məhkəmə, Trampın tariflərinin Beynəlxalq Təcili İqtisadi Səlahiyyətlər Aktına (IEEPA) əsaslanaraq qüvvəyə minməsinin konstitusiyaya uyğun olmadığını bildirdi. Bu mühüm qərar, məhkəmə üzvləri arasında 6-ya qarşı 3 səslə qəbul edildi.

Qərar mətnində, ABŞ Konstitusiyasının göstərdiyi kimi vergi və gömrük vergisi qoyma səlahiyyətinin Konqresə aid olduğu açıq şəkildə ifadə edildi. Hökumətin IEEPA-nı prezidentə məhdudiyyətsiz gömrük vergisi qoyma hüququ verən bir qanun kimi şərh etməsi isə tənqid edildi.

Qanun, yarım əsrlik tarixində heç bir prezident tərəfindən, nə bu miqyasda, nə də hər hansı bir gömrük vergisi qoymaq üçün istifadə edilməmişdi. Məhkəmə, qanunun idxalatı tənzimləmə səlahiyyətini verdiyini, lakin vergi qoyma səlahiyyətini əhatə etmədiyini vurğuladı.

Konqresin vergi qoyma səlahiyyətinin, iqtisadi və siyasi təsirləri səbəbindən son dərəcə əhəmiyyətli olduğu, bu səbəbdən qeyri-müəyyən bir dildə ötürülə bilməyəcəyi qeyd edildi. IEEPA-nın idxalatı tənzimləməyə yönəlik geniş səlahiyyətlər təqdim etdiyi, lakin bu səlahiyyətlər arasında gömrük vergilərinin yer almadığına diqqət çəkildi.

Məhkəməyə Daşınan Tariflər

Donald Tramp, ticarət siyasətlərində tarifləri təsirli bir vasitə kimi istifadə etmişdi. İkinci prezidentlik dövründə IEEPA çərçivəsində bir sıra gömrük vergisini işə saldı. ABŞ-ın bir çox ticarət tərəfdaşı bu vergilərdən təsirlənərkən, Çin, Kanada və Meksika kimi ölkələrə də müəyyən səbəblərlə tariflər tətbiq edildi.

Bu tariflər, müxtəlif şirkətlər və ştatlar tərəfindən ABŞ Beynəlxalq Ticarət Məhkəməsinə daşındı. 28 may 2025-ci ildə məhkəmə, bu tariflərin IEEPA-nın prezidentlik səlahiyyətini aşdığına qərar verdi.

ABŞ hökuməti, bu qərarın diplomatiyaya mənfi təsir etdiyini və prezidentlik səlahiyyətinə müdaxilə etdiyini bildirərək apellyasiya etdi. Apellyasiya Məhkəməsi, alt məhkəmənin qərarını böyük ölçüdə təsdiqlədi, lakin tariflərin dərhal ləğv edilməsini rədd edərək Tramp administrasiyasına Ali Məhkəməyə müraciət etmək imkanı verdi.

Tramp administrasiyası, tariflərin əksəriyyətinin qanunsuz tapılmasına etiraz edərək Ali Məhkəmədən sürətli bir araşdırma tələb etdi. ABŞ Ali Məhkəməsi, 5 noyabr 2025-ci ildə tariflərin prezidentin təcili vəziyyət səlahiyyətlərini aşırıb aşmadığını qiymətləndirmək üçün tərəflərin fikirlərini dinlədi.