Taryhy Karar: ABŞ Ýokary Kazyýeti Trumpyň Salgyt Hukugyny Çäklendirdi

ABŞ Ýokary Kazyýeti, öňki Prezident Donald Trump tarapyndan ulanylan tarifleriň kanuny esasyny sorag astyna alýan möhüm bir karar kabul etdi. Kazyýet, Trumpyň tarifleriniň Halkara Gyssagly Ykdysady Kuwwatlar Kanunyna (IEEPA) esaslanyp güýje girmeginiň konstitusiýa laýyk däldigini belledi. Bu möhüm karar, kazyýet agzalarynyň arasynda 6'ya garşy 3 ses bilen kabul edildi.

Karar tekstinde, ABŞ Konstitusiýasynyň belleýşi ýaly salgyt we gümrük salgytlaryny goýma hukugynyň Kongrese degişlidigi aç-açan beýan edildi. Hökümetiň IEEPA'y başkana çäksiz gümrük salgytlaryny goýma hukugyny berýän kanun hökmünde düşündirmegi bolsa tankyt edildi.

Kanun, ýarym asyrlyk taryhynda hiç bir prezident tarapyndan, ne bu derejede ne-de haýsydyr bir gümrük salgytlaryny goýmak üçin ulanylmady. Kazyýet, kanunyň importy düzgünleşdirmek hukugyny berýändigini, emma salgyt goýma hukugyny öz içine almaýandygyny nygtady.

Kongresiň salgyt goýma hukugynyň, ykdysady we syýasy täsirleri sebäpli örän möhüm bolandygy, bu sebäpli düşnüksiz bir dil bilen berilip bilinmejekdigi bellenildi. IEEPA'nın importy düzgünleşdirmäge gönükdirilen giň hukuklary hödürleýändigi, emma bu hukuklaryň arasynda gümrük salgytlarynyň ýokdugyna üns çekildi.

Kazyýete Alynan Tarifler

Donald Trump, söwda syýasatlarynda tarifleri täsirli bir gurallary hökmünde ulanypdy. Ikinji prezidentlik döwründe IEEPA çäginde bir topar gümrük salgytlaryny güýje girizdi. ABŞ-nyň köp söwda hyzmatdaşlary bu salgytlardan täsirlenip, Hytaý, Kanada we Meksika ýaly ýurtlara hem belli sebäpler bilen tarifler ulanyldy.

Bu tarifler, dürli kompaniýalar we ştatlar tarapyndan ABŞ Halkara Söwda Kazyýetine alynypdy. 28 Maý 2025-de kazyýet, bu tarifleriň IEEPA'nın prezidentlik hukugyny aşýandygyna karar berdi.

ABŞ dolandyryşy, bu kararyň diplomatiýany ýaramaz täsir edýändigini we prezidentlik hukugyna gatyşýandygyny öňe sürüp, şikaýat etdi. Şikaýat Kazyýeti, aşaky kazyýetiň kararını uly derejede tassyklady, emma tarifleriň derrew ýatyrylmagyny ret edip, Trump dolandyryşyna Ýokary Kazyýete ýüz tutmak mümkinçiligi berdi.

Trump dolandyryşy, tarifleriň köpüsiniň kanunsyz tapylmagyna garşy çykyp, Ýokary Kazyýetden çalt bir gözden geçirme talap etdi. ABŞ Ýokary Kazyýeti, 5 Noýabr 2025-de tarifleriň prezidentiň gyssagly ýagdaý hukuklaryny aşyp aşmaýandygyny bahalandyrmak üçin taraplaryň garaýyşlaryny diňledi.