AYM'den İşe İade Davalarında Emsal Karar: Aşırı Şekilci Yaklaşıma "Hak İhlali" Tokadı

Anayasa Mahkemesi (AYM), iş dünyasını ve iş hukukunu yakından ilgilendiren son derece önemli bir emsal karara imza attı. Yüksek Mahkeme, arabuluculuk son tutanağında yer alan ifadelere aşırı şekilci ve katı bir yorumla yaklaşarak işe iade davasını usulden reddeden Bölge Adliye Mahkemesi kararını mercek altına aldı. Yapılan değerlendirme sonucunda, başvurucunun Anayasa ile güvence altına alınan "mahkemeye erişim hakkının" ihlal edildiğine oy birliğiyle hükmedildi.

İzmir'deki Güvenlik Görevlisinin Hukuk Mücadelesi

Resmi Gazete'de yayımlanan karar detaylarına göre, özel bir güvenlik firmasında görev yapan U.Ö. isimli çalışanın iş sözleşmesi tek taraflı olarak feshedildi. İşten çıkarılmasının ardından yasal haklarını arayan işçi, işe iade talebiyle yargı yoluna başvurdu. Davayı ilk derece mahkemesi sıfatıyla inceleyen İzmir 11. İş Mahkemesi, feshin geçersiz olduğuna kanaat getirerek U.Ö.'nün işe iadesine karar verdi.

Ancak işveren tarafının karara itiraz ederek istinaf yoluna başvurması üzerine dosya İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi'nin önüne geldi. Daire, arabuluculuk başvuru formunda "işe iade" seçeneğinin işaretlenmemiş olmasını ve son tutanaktaki ifadelerin bu talebi tam olarak karşılamadığını öne sürerek, davayı "dava şartı yokluğu" gerekçesiyle usulden reddetti. Hak kaybına uğradığını belirten U.Ö., adil yargılanma ve mahkemeye erişim haklarının çiğnendiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulundu.

"Aşırı Şekilci Yaklaşım Hak Arama Özgürlüğünü Engelledi"

Başvuruyu detaylıca inceleyen Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 36. maddesinde koruma altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki "mahkemeye erişim hakkı" yönünden bir ihlal olup olmadığını değerlendirdi. Yüksek Mahkeme, arabuluculuk sürecinin nihai belgesi olan son tutanakta, tarafların işe iade konusunu açıkça müzakere ettiklerinin ve bu hususta uzlaşamadıklarının kayıt altına alındığına dikkat çekti.

Bölge Adliye Mahkemesi'nin sadece başvuru formundaki kutucuk işaretlemelerine odaklanarak verdiği kararı "katı bir yorum" olarak nitelendiren AYM gerekçesinde şu ifadelere yer verdi:

"Arabuluculuk son tutanağında işe iade konusunun müzakere edildiğine dair beyanların bulunmasına rağmen Bölge Adliye Mahkemesinin dava şartının gerçekleşmediği yönündeki değerlendirmesi, başvurucunun dava açmasını zorlaştırmış ve arabuluculuk şartına ilişkin kurallar bakımından aşırı şekilci bir yaklaşım sergilenmiştir. Bu katı yorum, başvurucu üzerinde ağır bir külfete sebebiyet vermiş ve hedeflenen meşru amaçlarla karşılaştırıldığında ölçülü olmamıştır."

Yargılamanın Yeniden Yapılmasına Karar Verildi

Anayasa Mahkemesi, tespit edilen hak ihlalinin ortadan kaldırılması ve adaletin tecelli etmesi amacıyla dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'ne iletilmesine karar verdi. Bu doğrultuda karar örneği, İzmir 11. İş Mahkemesi'ne gönderildi. Diğer yandan, başvurucu U.Ö.'nün talep ettiği maddi ve manevi tazminat talebi ise Yüksek Mahkeme tarafından kabul görmeyerek reddedildi. Bu emsal karar, arabuluculuk süreçlerindeki bürokratik ve şekilsel hataların, işçilerin anayasal hak arama hürriyetinin önüne geçemeyeceğini net bir şekilde ortaya koydu.