Hürmüz Boğazı'nda Biyolojik İstila Alarmı: 1500 Atıl Gemi Küresel Ekosistemi Tehdit Ediyor

Hürmüz Boğazı'nda yaşanan jeopolitik ve operasyonel gelişmeler nedeniyle uzun süredir hareketsiz bekleyen 1500'den fazla dev ticari gemi, sadece küresel ticaret hatlarını tıkamakla kalmıyor, aynı zamanda dünya deniz ekosistemleri için geri dönülemez bir ekolojik felaketin fitilini ateşliyor. Saygın bilimsel dergilerden "Biological Invasions"da yayımlanan yeni bir araştırma, bu devasa filonun gövdesinde biriken mikroorganizma, alg ve omurgasız canlıların oluşturduğu "biyolojik birikim" (biofouling) tehlikesinin küresel ölçekte bir biyolojik istilaya yol açabileceğini ortaya koydu.

Araştırma verilerine göre, Hürmüz Boğazı'nın 28 Şubat tarihinde ulaşıma kapanmasıyla birlikte Basra Körfezi ve Umman Körfezi sularında 1500'ün üzerinde büyük tonajlı ticari gemi demir atmak zorunda kaldı. Sıcak deniz sularında uzun süre hareketsiz kalan bu gemiler, adeta yapay resiflere dönüşerek farklı coğrafyalardan gelen istilacı deniz canlılarının üreme ve yayılma alanı haline geliyor.

Hürmüz Boğazı’nda "En Kötü Durum Senaryosu": Neden Şimdi?

Araştırmanın başyazarı olan ABD'deki Maryland Üniversitesinden Profesör Mario Tamburri, mevcut durumu geçmişteki gemi bekleme krizlerinden ayıran çok kritik unsurlar olduğunu vurguluyor. Tamburri, karşı karşıya kalınan tabloyu deniz ekosistemi açısından doğrudan bir "en kötü durum senaryosu" olarak nitelendiriyor.

Profesör Tamburri, biyogüvenlik riskinin bu denli yüksek olmasını şu sözlerle açıklıyor: "Birinci temel faktör, bölgede tamamen hareketsiz kalan gemilerin sayıca fazlalığı ve tonajlarının büyüklüğüdür. İkinci ve en can alıcı faktör ise bu bekleme sürecinin, deniz canlılarının üreme ve büyüme döngülerinin zirveye ulaştığı ilkbahar ve yaz mevsimlerine denk gelmesidir."

Körfez bölgesindeki yerel deniz canlılarının, aşırı yüksek sıcaklık ve yoğun tuzluluk gibi ekstrem çevre koşullarına karşı olağanüstü bir adaptasyon yeteneğine sahip olduğunu belirten Tamburri, bu dayanıklı türlerin gemi gövdelerinde başka okyanuslara taşındıklarında gittikleri bölgeleri çok daha kolay istila edebileceğini ifade ediyor. Yapılan araştırmalar, su altında kalan temiz gemi yüzeylerinin sadece 10 gün içinde hızla biyolojik birikim aşamasına geçtiğini; hareketsizlik süresinin 18 ila 30 günü aşması durumunda ise mutlaka profesyonel müdahale gerektiğini gösteriyor.

Asya Yeşil Midyesi Örneği: Ekosistem ve Ekonomi Tehdit Altında

Deniz taşımacılığı yoluyla hangi istilacı türün hangi bölgede ne kadarlık bir hasara yol açacağını kesin olarak öngörmek zor olsa da geçmişteki örnekler tehlikenin boyutunu gözler önüne seriyor. Profesör Tamburri, Basra Körfezi kökenli olan Asya yeşil midyesinin yarattığı küresel tahribatı bu duruma en somut örnek olarak gösteriyor.

Asya yeşil midyesinin gemiler aracılığıyla Florida, Karayipler, Avustralya ve Güney Amerika kıyılarına kadar taşındığını hatırlatan Tamburri, bu istilacı türün yeni yerleştiği ekosistemlerde yerli çift kabuklu canlıların neslini tehdit ettiğini belirtiyor. Türün ekonomik zararları ise sadece ekolojik dengeyi bozmakla kalmıyor; kıyı şeritlerindeki enerji santralleri ile tatlı su üreten tuzdan arındırma tesislerinin hayati önemdeki boru hatlarını tıkayarak milyonlarca dolarlık endüstriyel zarara yol açıyor. Biyolojik birikimle taşınan parazit ve patojenler, küresel balıkçılık sektörünü ve ticari değeri yüksek yerli deniz canlılarını da doğrudan tehdit ediyor.

"Süper Yayıcı" Gemiler ve Küresel Limanlardaki Büyük Risk

Araştırmada, Hürmüz Boğazı'ndan demir alarak dünya genelindeki ilk duraklarına doğru yola çıkacak gemilerin, istilacı türlerin yeni coğrafyalara taşınmasında adeta birer "biyolojik istila süper yayıcısı" işlevi göreceği vurgulanıyor. Bu kapsamda özellikle kısa mesafeli rotalar ve benzer iklimsel özelliklere sahip limanlar en büyük risk grubunu oluşturuyor.

Profesör Tamburri; Cidde, Mumbai, Colombo, Singapur, İskenderiye, Pire, Algeciras ve Rotterdam gibi dünyanın en büyük aktarma limanlarının yüksek risk altında olduğuna dikkat çekiyor. Bu limanların hedef seçilmesinin nedeni, Körfez bölgesinden buralara yapılan seferlerin nispeten kısa sürmesi ve hedef limanlardaki su sıcaklığı ile tuzluluk oranlarının Körfez ile benzerlik göstermesidir. Bu benzerlik, gemi gövdesindeki istilacı canlıların yeni limana ulaştıklarında adaptasyon sorunu yaşamadan hızla çoğalmasına zemin hazırlıyor.

Uzmanlar, bu küresel tehdidin önüne geçilebilmesi için gemilerin Körfez'den ayrılmadan önce gövdelerinin tamamen temizlenmesini en ideal çözüm olarak sunuyor. Ancak bölgedeki tersane ve temizlik altyapısının bu yoğunluğu karşılayacak kapasitede olmaması ve gemilerin güvenlik gerekçesiyle bölgeden hızla tahliye edilmek istenmesi, bu çözümü pratikte imkansız kılıyor. Bu nedenle bilim insanları, hedef limanlarda acilen "erken uyarı ve hızlı müdahale" sistemlerinin kurulmasını öneriyor.

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) nezdinde gemi gövdesi temizliği ve biyogüvenlik standartlarına yönelik yeni yasal düzenlemelerin geliştirilmekte olduğunu belirten Profesör Tamburri, bu kuralların küresel ölçekte yürürlüğe girmesinin yıllar alacağını, ancak Hürmüz'deki gibi ani ve kitlesel krizlere karşı uluslararası topluluğun bugün tamamen hazırlıksız olduğunu ifade ediyor.