Sanal Marketlerde SKT Oyunu: Raf Ömrü Biten Ürünler Tüketiciye mi Gönderiliyor?

Dijitalleşen dünya ile birlikte market alışverişleri de büyük oranda internet ve mobil uygulamalar üzerinden yapılmaya başlandı. Bu durum zaman tasarrufu ve pratiklik sağlasa da, tüketicilerin en temel haklarından biri olan "ürünü inceleyerek seçme" özgürlüğünü elinden alıyor. Son dönemde sanal market platformlarına yönelik şikayetlerde ciddi bir artış yaşanıyor. Tüketiciler, özellikle son tüketim tarihi yaklaşmış veya tamamen geçmiş gıda ürünlerinin kendilerine teslim edilmesinden dert yanıyor.

Sorunun özellikle kısa raf ömrüne sahip ve hızlı tüketilmesi gereken ürün gruplarında daha görünür hale gelmesi dikkat çekiyor. Süt ve süt ürünleri, et, tavuk, taze yeşillikler ve hazır gıdalarda yaşanan birkaç günlük tarih farkı, tüketici sağlığı ve bütçesi açısından büyük önem taşıyor.

Fiziki Mağazada Kalmayan Ürünler Sanal Siparişle mi Eritiliyor?

Normal şartlarda fiziki bir markete giden vatandaşlar, reyonlardaki ürünlerin son kullanma tarihlerini tek tek kontrol ederek sepetine ekliyor. Raf ömrü kısalmış ya da bitmek üzere olan ürünler genellikle raflarda kalırken, online siparişlerde bu kontrol mekanizması tamamen ortadan kalkıyor. Seçme şansı olmayan tüketicilere, fiziki mağazalarda satılamayan ve stokta bekleyen kısa ömürlü gıdalar gönderilebiliyor. Market yönetimleri ise zaman zaman "ürünün tarihi henüz geçmedi" savunması arkasına sığınarak değişim veya iade taleplerini geri çevirebiliyor. Ancak hukuki açıdan "tarihi geçmemiş ürün" ile "ayıplı ürün" kavramları aynı şeyi ifade etmiyor.

Ticaret Bakanlığı ve Tüketici Kanunu Ne Diyor?

Hukuki boyutta bakıldığında, teslim edilen malın taahhüt edilene veya sözleşmeye aykırı olması durumunda ayıplı mal hükümleri devreye giriyor. Ticaret Bakanlığı mevzuatına göre, bu tarz durumlarda tüketicinin bedel iadesi, ürünün ayıpsız misliyle değiştirilmesi, ücretsiz onarım veya ayıp oranında bedel indirimi gibi seçimlik hakları bulunuyor.

Mesafeli sözleşmelerde yer alan 14 günlük cayma hakkı, çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek gıda maddelerinde istisnai bir duruma sahip olsa da, bu durum satıcının sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Satıcı, her koşulda güvenli ve sözleşmeye uygun ürün göndermekle yükümlüdür. Dolayısıyla "gıda ürünlerinde cayma hakkı yoktur" bahanesi, ayıplı ya da bayat ürünlerin koşulsuz kabul edileceği anlamına gelmiyor.

Çözüm Önerisi: Sipariş Öncesi SKT Bilgisi Ekranlara Gelmeli

Tüketici dernekleri, sanal marketlerde yaşanan bu mağduriyetlerin önüne geçilmesi için radikal bir çözüm önerisi sunuyor. Mevcut sistemde ürünlerin fiyatı, içeriği, gramajı ve kampanyaları detaylıca gösterilirken, en kritik bilgi olan son tüketim tarihinin gizli kalması eleştiriliyor.

Dernek temsilcileri, özellikle kısa raf ömrüne sahip gıdalarda ürünün son kullanma tarihinin sipariş tamamlanmadan önce görülebilmesini istiyor. Yapılan açıklamalarda, "Tüketici ürünü sepete eklediğinde yalnızca '1 litre süt' bilgisini değil, kendisine gönderilecek olan paketin son tüketim tarihini de net bir şekilde görebilmelidir. Eğer ürünün raf ömrü çok kısayla, vatandaş bunu bilerek ve isteyerek satın alıp almamaya kendisi karar vermelidir. Marketlerin stok eritme politikalarının faturası, tüketicinin seçim hakkı elinden alınarak ödetilmemelidir" çağrısında bulunuluyor.

Sanal Marketlerde En Çok Şikayet Edilen Ürün Grupları

Yapılan incelemeler ve tüketici başvuruları, en çok sorun yaşanan ürünlerin kısa ömürlü taze gıdalar olduğunu gösteriyor. İşte sanal alışverişlerde en fazla şikayete konu olan o ürünler:

Süt ve yoğurt çeşitleri.

Peynir, tereyağı ve diğer şarküteri ürünleri.

Tavuk, kırmızı et ve işlenmiş et ürünleri.

Hazır salatalar, paketlenmiş taze yeşillikler.

Ekmek, unlu mamuller ve günlük pastane ürünleri.

Paketli atıştırmalıklar ile gazlı/gazsız içecekler.