Ataturkyň jesedini Anıtkabire geçirmek we jaýlamak prosesi

Türkiýe respublikasyny esaslandyryjy Mustafa Kemal Atatürk 1938-nji ýylyň 10-njy noýabrynda irden 09.05-de Stambul Dolmabahçe köşgünde aradan çykdy. Ölüminden soň resmi ölüm hasabaty çap edilen Ataturk, jaýlanjak ýeri barada ýörite haýyş etmedi we Çankaýa ýatlamalarynyň ýaşajak ýeri hökmünde görkezdi. Jesedi 1953-nji ýylyň 10-njy noýabrynda Anıtkabire geçirilýänçä etnografiýa muzeýinde saklandy.

Atatürkiň jesedi Aıtkabire nädip geçirildi?

Şol wagtyň birinji leýtenanty we jesedi daşaýan kompaniýanyň serkerdesi Remzi Güven 1953-nji ýylyň 10-njy noýabrynda irden Etnografiýa muzeýinde bolup geçen jaýlanyş çäreleri barada gürrüň berdi. Altyn agaçdan ýasalan 60 santimetr beýik tabytda ýerleşdirilen Atatürkiň jesediniň on bäş ýyllap dowam etmegine garamazdan saklanandygy mälim edildi. Remzi Güven jesedi ýarag arabasyna ýerleşdirmekde uly üns berilendigini we dabaradan soň jesediň Anıtkabir şäherine äkidilendigini aýtdy.

Jynaza wagtynda kim bardy?

Prezident Selal Baýar we premýer-ministr Adnan Menderes hem Anıtkabirde jaýlanyş dabarasyna gatnaşdylar. Remzi Güven, Atatürkiň jaýlanyş wagtynda soňky gezek ýüzüni gören pursatlaryny suratlandyryp, mazaryň Türkiýäniň dürli künjeklerinden getirilen toprakdan doldurylandygyny aýtdy. Prof. Kamile Şewki Mutlu tabyt açylanda fiziki barlygyň saklanandygyny we gorap saklamak işiniň üstünlikli bolandygyny aýtdy.

1938-nji ýylyň 10-njy noýabrynda Stambulda Mustafa Kemal Atatürkiň ölümi bilen başlanan etap 1953-nji ýylyň 10-njy noýabrynda jesediniň Anıtkabire geçirilmegi bilen tamamlandy. Jynaza amallary, döwlet işgärleriniň we döwrüň hünärmenleriniň gözegçiligi astynda ylmy usullar bilen geçirilen tebigaty goramak işleri bilen tamamlandy.

1941-nji ýylda Aıtkabiriň gurluşygy we 49 taslamanyň arasynda professor Emin Onat we Dos. Orhan Arda taslamasy saýlandy. 1944-nji ýylyň 9-njy oktýabrynda düýbi tutulan we 9 ýylyň dowamynda 4 basgançakda tamamlanan Anıtkabir, häzirki wagtda Türkiýe Respublikasyny esaslandyryjynyň ebedi dynç alýan ýeri bolup hyzmat edýär.

Netije

Atatürkiň jesedini geçirmek we jaýlamak prosesi şol döwrüň döwlet işgärleri we alymlary tarapyndan uly duýgurlyk bilen geçirildi. Şaýatlyklar, jaýlanylanda bedeni we jemgyýetçilik hormatyny goramak üçin ulanylýan gömmek prosesiniň üstünliklerini görkezýär.

Bu taryhy proses, Türkiýe respublikasyny esaslandyryjynyň we döwlet däp-dessurynyň wepalylygynyň beýany hasaplanýar. Aıtkabiriň gurluşygy, milli ýady goramak we binagärlik nukdaýnazaryndan möhüm tapgyry görkezýär.

Mümkin täsirler

Atatürkiň jaýlanyş prosesi baradaky bu umumy şaýatlar, taryh höwesjeňleri we gözlegçiler üçin döwrüň şertlerine düşünmekde möhüm çeşme bolup biler. Şeýle resminamalaryň neşir edilmegi taryhy wakalary geljekki nesillere has aç-açan görnüşde geçirmäge kömek edip biler.

Aıtkabiriň gurluşygy we ony geçirmek dabarasy bilen baglanyşykly jikme-jiklikler Türkiýäniň ýakyn taryhy barada jemgyýetçilik düşünjesiniň güýçlenmegine goldaw bolup biler. Bu maglumatlar, taryhy we ylmy ýazgylar bilen taryhy prosesleri goldamagyň möhümdigini nygtaýar.