Awstraliýadan 350 müň adama tankydy hat: 50 ýaşdan ulylar üçin demans duýduryşy

Awstraliýa garry ilata howp salýan iň uly saglyk problemalarynyň biri bolan demansdan goramak üçin oýun üýtgedýän jemgyýetçilik saglyk kampaniýasyna başlaýar. 2025-nji ýylyň 1-nji iýulyndan 2026-njy ýylyň 30-njy iýuny aralygynda 50 ýaşyny doldurjak takmynan 350 müň raýat poçta gutularynda durmuşyny üýtgedip biljek ýörite hat alar. Bu harplar, soňky döwürlerde bolup biläýjek bilim derejesiniň peselmek howpuny azaltmak üçin şu gün edilmeli ädimleri öz içine alýar.

Näme üçin 50 ýaş? Demans töwekgelçiligini gijikdirmek mümkinmi?

Kampaniýanyň esasy maksady demansiýa garşy göreşde gijä galmak we ýaş wagtynda öňüni alyş çärelerini durmuşa geçirmek. Häzirki wagtda Awstraliýada takmynan 460 müň adam demans diagnozy bilen ýaşaýar. Ilatyň garramagy baradaky çaklamalara görä, 2065-nji ýyla çenli bu mukdaryň 1,1 milliona ýetmegine garaşylýar. Şeýle-de bolsa, ylmy gözlegler demans keseliniň takmynan ýarysynyň durmuşyň üýtgemegi bilen gijikdirilip ýa-da öňüni alyp boljakdygyny görkezýär. Şonuň üçin 50 ýaşy öňüni alyş saglyk çäreleri üçin iň möhüm öwrülişik hasaplanýar. Bu haty alan raýatlar, demsasiýa töwekgelçiligini mugt bahalandyryp bilerler.

Hünärmenleriň möhüm maslahaty: Diňe iýmitlenmek we maşk etmek ýeterlik däl

Demensiýa hünärmenleriniň oýlanyşykly işi bilen taýýarlanan maglumat hatlarynda gündelik endikleriň beýniniň saglygyna göni täsiri ýüze çykýar. Alkogol içgilerini çäklendirmek, deňagramly iýmitlenmek we çilimi taşlamak sanawyň başynda durýar. Mundan başga-da, ýürek-damar ulgamynyň we süýji keseliniň töwekgelçiligini yzygiderli barlamaly, aňy hemişe işjeň saklamaly we beýniniň saglygyny goramaly. Muňa garamazdan, töwekgelçilik faktorlary bular bilen çäklenmeýär; Eşidiş we görüş ýitgilerini bejermek, depressiýa garşy netijeli göreşmek we güýçli sosial gatnaşyklary saklamak hem bilimiň peselmeginiň öňüni almakda möhüm rol oýnaýar.

"Bu ne ir, ne-de beýniniň saglygy üçin gaty giç"

2026-njy ýylyň iň uly Awstraliýaly, ýurduň abraýly atlaryndan biri, professor Genri Brodaty AO Awstraliýanyň geçmişde deri düwnük keselini, ýürek agyrylaryny we çilim çekmek bilen baglanyşykly ölümleri azaltmakda dünýäde üstünlik gazanandygyny ýatladýar we täze maksat demansiýa garşy göreş bolmalydygyny aýdýar. Brodaty irki çäreleriň akyl ukybyny gorap saklap biljekdigini aýdýar. Garrylar ministri Sam Rae bu hatlaryň maşgalalaryň arasynda "söhbetdeşlik başlangyjy" bolmagyny maksat edinýändigini aýtdy. Bu prosesi jemläp, Awstraliýanyň demansiýa kompaniýasynyň baş ýerine ýetiriji professory Tanýa Bukanan beýniniň saglygyna maýa goýmak üçin “entek ir ýa-da giç däldigini” aýdýar we hemmäni çäre görmäge çagyrýar.