Emeli intellekt görnüşi: Türkiýanyň geljegi 13-nji iýunda yglan ediler

Türkiye emeli intellektiniň geljegini kesgitlän möhüm ädim ädilmeli. Wise-prezident Cevdet ılmylmaz 13-nji iýunda täze emeli intellektual görüş we hereket meýilnamasyny halk bilen paýlaşjakdygyny mälim etdi. Bu beýannama, Anadolu Agentligi (AA) tarapyndan global aragatnaşyk hyzmatdaşy hökmünde goldanýan we Emeli intellekt syýasaty birleşigi (AIPA) tarapyndan gurnalan 'AI Ertir Sammiti 2026' çäresinde boldy. Sammitde Türkiýeniň emeli intellekt strategiýasy we geljekdäki ädimleri jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyldy. Emeli intellekt pudagy boýunça dünýäniň öňdebaryjy hünärmenlerini, jemgyýetçilik wekillerini, alymlary, telekeçileri we tehnologiýa ýolbaşçylaryny birleşdirýän sammit, tehnologiki özgerişleriň ykdysady, sosial we strategiki ölçeglerini çözmekde möhüm goşant goşýar. Şu ýyl 11-nji gezek geçirilen sammit, Türkiýanyň emeli intellekt pudagyndaky maksatlaryna goşant goşjak täze pikirleriň we hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine alyp barmagy maksat edinýär. Ylmylmaz, ykdysady ösüşiň taryhy ortaça derejeden pesdigini we söwdanyň güýjüni ýitirendigini mälim etdi. Countriesurtlaryň global gymmatlyklar zynjyryndaky ornuny kesgitleýän faktorlaryň önümçilik güýji, maýa toplamak, maglumatlary gaýtadan işlemek ukyby we algoritmleri ösdürmek ukybydygyny aýtdy. Emeli intellektiň bu täze döwrüň iň täsirli tehnologiýa ugurlaryndan biri hökmünde tapawutlanýandygyny mälim eden Yyllmaz, bu tehnologiýanyň giň gerimini üýtgedýändigini we strategiki integrasiýanyň möhümdigini nygtady.

Emeli intellekt ekosistemasy we geljekki meýilnamalar

Emeli intellekt netijeliligi ýokarlandyrýar we önümçilik ulgamlaryndan başlap jemgyýetçilik hyzmatlaryna çenli köp sanly ugurda ulanylýar. Yyllmaz, emeli intellektiň 2030-njy ýyla çenli dünýä ykdysadyýetine takmynan 20 trillion dollar goşmaça goşant goşup biljekdigini mälim etdi. Türkiye emeli intellekt ekosistemasyny berkitmäge, içerki tehnologiýa kuwwatyny ýokarlandyrmaga we ökde hünärli adam resurslaryny taýýarlamaga ünsi jemlän Yylmaz, tehnologiýa garaşly jemgyýetiň garaşsyz bolup bilmejekdigini we bu ugurdaky başarnyklar bilen durnukly ösüşiň mümkin boljakdygyny aýtdy. Goranmak pudagyndan kosmos tehnologiýalaryna, kiberhowpsuzlykdan sanly üýtgeşmelere çenli köp ugurda güýçli erk görkezendiklerini mälim eden ılmaz, 2021-2025 Milli emeli intellekt strategiýasy resminamasynyň ýerine ýetiriş möhletini üstünlikli tamamlandyklaryny mälim etdi. Emeli intellekt indeksinde Türkiýäniň 2021-nji ýylda 44-nji orny eýeländigini we 2024-nji ýylyň ahyryna çenli 34-nji orna çykandygyny mälim etdi. Bu ýagdaý Türkiýanyň möhüm ösüş gazanandygyny, ýöne has gowy nokada ýetmelidigini görkezýändigini aýtdy.

täze döwürde güýçli adam resurslaryny, ýokary öndürijilikli hasaplaýyş infrastrukturasyny, maglumatlar ekosistemasyny, pudaklaýyn amalyýetleri we dolandyryş mehanizmlerini öz içine alar. “Agentic” emeli intellekt programmalary, maglumatlaryň özygtyýarlylygy we täze nesil model arhitekturasy ýaly mowzuklar hem täze döwrüň möhüm gözlegleriniň hataryna girer. Milli tehnologiýa we emeli intellekt müdirliginiň we Jemgyýetçilik emeli intellekt müdirliginiň döredilendigini ýatladýan Yyllmaz, döwlet we hususy pudaklary Milli emeli intellekt strategiýasy dolandyryş geňeşi bilen bir platformada birleşdirmegi maksat edinýändiklerini aýtdy. Emeli intellekt babatynda Maýa goýum gurşawyny gowulaşdyrmak utgaşdyryş geňeşine (YOİKK) meňzeş bir mehanizmiň döredilip bilinjekdigini aýtdy. Türk diliniň esasy dil öwrenişlerine uly ähmiýet berýändiklerini mälim eden ılmaz, ýerli çözgütleriň işlenip düzülmegini goldaýandyklaryny aýtdy. Emeli intellektiň ykdysady we sosial peýdalaryny ýokarlandyrmagy maksat edinýän gözlegleriň, saglykdan maliýe, bilimden telekommunikasiýa ýaly köp ugurda alnyp barylýandygyny belläp geçdi. Sosial adalat bilen emeli intellektiň arasyndaky gatnaşyklaryň gowy gurulmalydygyna ünsi çeken ılmaz, emeli intellekt başarnyklaryny bilim ulgamy bilen birlikde ähli sosial segmentlere ýaýratmagyň möhümdigini aýtdy. Emeli intellektiň deň mümkinçilikleri goldamalydygyny aýtdy.

Emeli intellekt we durnuklylyk

ılmaz, emeli intellektiň daşky gurşaw we durnuklylyk pudagynda adamzady hem goldamalydygyny aýtdy. Emeli intellektiň tebigy baýlyklardan netijeli peýdalanmakda oňyn rol oýnap biljekdigine ynamyny bildirdi. COP31-iň Türkiýede geçiriljekdigini ýatladýan Yyllmaz, emeli intellekt pudagynda işleýänleriň bu gurama goşant goşmagyna garaşýandyklaryny aýtdy.

Demokratiýa we emeli intellekt

ılmaz emeli intellektiň demokratiýany we dolandyryşy güýçlendirmelidigini aýtdy. Algoritmleriň saýlawçylaryň isleglerine, şeýle hem sarp edijileriň isleglerine täsir edip biljekdigine ünsi çekdi. Emeli intellekt bilen demokratiýanyň, esasy hukuklaryň we azatlyklaryň arasyndaky gatnaşyklaryň gowy ýola goýulmalydygyny aýtdy.

AIPA, Ankara Senagat Palatasy (ASO) we Mext Tehnologiýa Merkezi bilen hyzmatdaşlyk teswirnamalaryna Cevdet ılmylmazyň şaýady bilen gol çekildi we geljekki hyzmatdaşlygyň düýbüni tutdy.