Erling Haalandyň üns merkezinde adatdan daşary durmuş tertibi: Ylmy hakykatmy ýa-da howply däli?

Norwegiýanyň milli ýygyndysyny taryhynda ilkinji gezek çärýek finala çykaran Erling Haaland, 2026-njy ýyldaky FIFA dünýä çempionatynda ajaýyp çykyşlary we möhüm maksatlary bilen gündelik durmuşynda adatdan daşary endikleri we ýaşyl meýdanlarda gazanan üstünlikleri bilen bütin dünýäniň ünsüni özüne çekýär. Günde 6 nahar iýýän, takmynan 6 müň kaloriýa sarp edýän, her gün ýüzlerçe iteklemek we müňlerçe oturmak, buz wannasy we sauna sapaklaryny ýitirmeýän norwegiýaly hüjümçiniň iň köp ara alnyp maslahatlaşylýan endigi, uklap ýatyrka dodaklaryny basýar. Şeýlelik bilen, bu aşa amallar ýokary derejä çykýarmy ýa-da bilmän synanşanda çynlakaý saglyk problemalaryna ýol açýarmy? Hünärmenler sosial ulgamlarda çalt ýaýran bu tendensiýalar barada möhüm duýduryş berdiler.

6 müň kaloriýa gündelik iýmit we resmi däl sarp etmek ygtybarlymy?

Iňlis metbugaty “The Sun” -yň paýlaşan maglumatlaryna görä, Erling Haalandyň gündelik iýmitleniş programmasy adaty türgeniňkiden has ýokary. Staraş ýyldyzyň menýusynda towuk, biftek, balyk, ýumurtga, makaron we täze gök önümler, şeýle hem çig süýt, offal we organiki bal ýaly ýörite iýmitler bar. Iýmitleniş we berhiz hünärmeni Begüm Bengi şeýle ýokary kalorili dietanyň diňe saýlama türgenleriň şahsy çykdajylaryna görä döredilip bilinjekdigini aýtdy. Bengi, bu kaloriýa mukdaryny adaty adamlar bilen deňeşdirmegiň saglyga uly howp salýandygyny belläp, sarp edilmedik energiýanyň bedende howply ýag ýygnamagyna sebäp boljakdygyny duýdurdy. Esasanam wisseral ýagyň insuline garşylygy, ýagly bagyr we ýürek-damar kesellerini döredip biljekdigini mälim etdi.

Myşsanyň ösüşiniň diňe belok sarp edilmegine bagly däldigini ýada salýan Bengi, dogry maşk, ýeterlik uglewodlar we ýokary uky bilen utgaşanda ýumurtga, balyk we gyzyl et ýaly ýokary belok çeşmeleriniň manylydygyny aýtdy. Expertakynda çig süýdüň köp sarp edilişine ünsi çekip, hünärmen çig süýdüň pasterizasiýa edilen süýt bilen deňeşdirilende öndürijiligini ýokarlandyrýandygyna hiç hili ylmy subutnamanyň ýokdugyny, munuň tersine, ýokanç töwekgelçiliginiň bardygyny aýtdy. Önümsiz sarp edilişde mukdaryň we ýygylygyň ähmiýetine ünsi çeken Bengi, A witamine baý bagyr ýaly iýmitleriň aşa köp iýilmeli däldigini, sport iýmitlenişinde ýekeje gudratly iýmit däl-de, dürlüligiň zerurdygyny aýtdy.

Gaty türgenleşik we ýürek saglygy: Heartüregiň çäkleri bar

Kardiologiýa hünärmeni Dos. Doktor Seçkin Satmyş Haalandyň güýçli okuw maksatnamasyny ýönekeý adamlar bilen deňeşdirip bolmajakdygyny aýtdy. Sagdyn durmuş üçin hepdede 150-300 minut orta güýçli maşklaryň ýeterlikdigini we bu döwürden ýokary maşklaryň hünär derejesinde bolandygyny aýtdy. Haalandyň agramyň ýerine öz beden agramyny ulanýan maşklaryň sesini ýokarlandyrýandygyny we myşsalaryň uzynlygyny uzaldýandygyny, bu usulyň ýyldyz oýunçysynyň inçe we uzyn bedeniniň arkasynda durýandygyny aýtdy.

Dos. Şeýle hem professor soňky döwürde giňden ýaýran sauna we buz hammamynyň tendensiýalaryna degip geçdi. Doktor Satulmuş bu usullaryň, esasanam ýürek näsaglary üçin uly töwekgelçilik döredýändigini düşündirdi. Saunanyň damarlary gowşadýandygyny we pes gan basyşyny, aritmi we ýürek ýetmezçiligini döredip bilýän suwuklygyň duýdansyz ýitmegine sebäp bolýandygyny mälim etdi. Ukynyň ýürek saglygy üçin "durmuşyň sekizinji täsinligi" bolandygyny bellän Satulmuş, uky wagtynda bölünip çykýan melatoniniň we ösüş gormonlarynyň bedeni täzeleýändigini aýtdy. Dodaklary basmak endigi arkaly burun dem alşynyň ähmiýetine ünsi çekip, hünärmen burnundan dem almagyň azot oksidiniň bölünip çykmagyny ýokarlandyrýandygyny, damarlary giňeldýändigini we bedene girýän howany ideal temperatura getirýändigini aýtdy. Güýçli sport bilen meşgullanýanlaryň ýürek urşuna gözegçilik etmelidigini ýatladýan Satulmuş, 220 ýaşdan aýyrmak bilen tapylan ýürek iň ýokary çäginden geçende ýüregiň howply dartgynlyga sezewar bolýandygyny aýtdy.

ortopediki töwekgelçilikler: 300 iteklemek we müň oturmak şikes ýetmegine sebäp bolýarmy?

ortopediýa we trawmatologiýa hünärmeni Op. Doktor Tunca Cingöz Haalandyň maşk programmasyny ýönekeý adamlar tarapyndan göçürmegiň agyr ýaralanmalara sebäp boljakdygyny aýtdy. Professional sportçylaryň muskul-skelet ulgamynyň bu ýüklere çagalykdan bäri uýgunlaşandygyny mälim eden Cingöz, her gün 300 iteklemek bilen taýynlanmadyk bedeniň egin böwet sindromyna, tendonyň çişmegine we bilek kıkyrçagynyň zeperlenmegine sebäp bolup biljekdigini aýtdy; Müň gezek gaýtalanýan oturgyçlaryň herni diskleri we oňurga spazmlaryny döredip biljekdigini aýtdy.

Her hepde okuw ýüküniň iň ýokary 10 göterim ýokarlandyrylmalydygyny bellän Cingöz, dokumalaryň uýgunlaşmagy üçin birnäçe aý gerek bolup biljekdigini aýtdy. Uky hiliniň iň arzan we iň täsirli tebigy dopingdigini mälim eden hünärmen, dodak tegmilleri ýa-da gök çyrany ýapýan äýnek ýaly enjamlaryň täsiriniň çişirilendigini we hakykatdanam möhüm zadyň uky arassaçylygydygyny öňe sürdi. Şeýle hem, buz wannasynyň gabat gelmeginden soň myşsalaryň agyrysyny aýyrmak üçin peýdaly bolup biljekdigini, ýöne myşsa massasyny köpeltmäge gönükdirilen agram täliminden soň derrew ýerine ýetirilmegi myşsalaryň ösüşine zyýan ýetirip biljekdigini sözüniň üstüne goşdy.

Dodaklara degmek däbi we ENT hünärmenleriniň duýduryşlary

Gulak burun we bokurdak hünärmeni Prof. Doktor Deniz Tuna Edizer sosial ulgamlarda göç ýaly ösýän dodaklary basmak tendensiýasyna berk duýduryş berdi. Agzyňy açyp ýatmagyň endik däldigini, ýöne adatça burun dykylmagy ýa-da eňek gurluşy bilen baglanyşykly ýüze çykýan alamatdygyny mälim eden Edizer, bu usuly hökman maslahat bermeýändigini aýtdy. Burun petiklenende agzy emeli usulda ýapmak dem almakda kynçylyk döredjekdigini aýdyp, burnuň howany süzmek, nemlendirmek we gyzdyrmak ýaly möhüm funksiýalarynyň bardygyny ýatlatdy.

Edizer, agzyň yzygiderli dem almagynyň gury agz, irden bokurdak agyry we ýadaw oýanmak ýaly problemalara sebäp boljakdygyny aýtdy we çagalarda bu ýagdaýyň eňek, diş we ýüz süňklerinde hemişelik ösüş bozulmalaryna sebäp bolup biljekdigini aýtdy. Uly adamlarda pes hilli ukynyň günüň dowamynda konsentrasiýanyň ýitmegine, dowamly ýadawlyga we ruhdan düşmegine sebäp boljakdygyny aýtdy.

Bio-haker we sport psihologiýasynyň üstünlikdäki roly

Sport lukmany bilermen. Doktor Uğur Diliçykyk, ýatmazdan ozal gök çyrany bloklaýan äýnekleriň ulanylmagy, melatonin gormonynyň basylmagynyň öňüni alyp, çuňňur uky geçmegini aňsatlaşdyryp biljekdigini aýtdy. Melatoniniň diňe bir uklamaga däl-de, eýsem öýjükleriň abatlanylmagyny we çişmegini azaltmak ukyby bilen gytaklaýyn goşant goşýandygyny mälim etdi. Tehnologiýany we biologiýany optimizirlemegi maksat edinýän "bio-haker" usullarynyň geljekde saýlama sportuň adaty bir bölegine öwrüljekdigini çaklap, Diliçyk bu agyr depgini akyl taýdan dolandyrmagyň hem möhümdigini we türgenleriň stres dolandyryşy üçin oýlanmak we dem alyş bejergisi ýaly psihologiki goldaw almalydygyny aýtdy.

Sport psihology Arda Alkan Haalandyň berk düzgün-nyzamynyň daşyndan ýadaw görünýän hem bolsa, türgeniň bu hereketler bilen döredýän psihologiki baglanyşygynyň aýgytlydygyny aýtdy. Gündelik kararlaryň ýadawlygyny azaldýandygyny mälim eden Alkan, ýaş türgenleriň diňe netijelere ünsi jemläp, saýlama türgenleriň soňky tapgyrlaryny göçürmäge synanyşmagyň uly ýalňyşlykdygyny aýtdy. Sözüni üstünlik, iň agyr düzgüne eýerýän adamyň däl-de, eýsem öz ösüş derejesine laýyk we köp ýyllap dowam edip biljek ulgamy gurup bilýän adamyň üstünde durýandygyny aýtdy.