EUB býudjetinde "kes": Germaniýanyň kansleri Merzden we 5 ýurtdan Brýusselde reforma Memorandumy

Unionewropa Bileleşiginiň (EUB) geljekki maliýe ýol kartasynyň düzülmegi bilen, bileleşigiň iň uly maliýeleşdirijileri Brýusseliň çykdajy meýilnamalaryna garşy baýdak galdyrdylar. Arassa býudjet goldaýan ýurtlar, Germaniýanyň kansleri Merz tarapyndan myhman alnan paýtagt Berline ýygnandy we EUB-niň çykdajylarynda düýpli üýtgetmeler we gurluş özgertmeleri üçin berk çagyryş berdi.

Berlinde premýer-ministriň edarasynda metbugat üçin ýapyk geçirilen möhüm sammite Daniýanyň premýer-ministri Mette Frederiksen , Finlýandiýanyň premýer-ministri Petteri Orpo we Awstriýanyň premýer-ministri Kristian Stoker gatnaşdy. Gollandiýanyň we Şwesiýanyň ýolbaşçylarynyň wideo konferensiýa arkaly gatnaşan bu ýokary derejeli ýygnagyndan soň ýolbaşçylar kameralaryň öňünde peýda bolup, umumy pozisiýasyny yglan etdiler.

21. Döwrebap býudjet, asyryň kynçylyklary üçin çagyryş

Sammitden soň geçirilen bilelikdäki metbugat ýygnagynda çykyş eden Germaniýanyň kansleri Merz Europeewropanyň dünýä arenasynda kuwwatyny saklamak üçin esasly, hakyky maliýe syýasatlaryna mätäçdigini aýtdy. MerB-ne iň ýokary arassa maliýe goşantyny berýän bu 6 ýurduň, 2028-2034-nji ýyllary öz içine alýan Bileleşigiň köp ýyllyk maliýe çarçuwasyny ara alyp maslahatlaşandygyny mälim eden Merz, häzirki krizisleriň köne usullar bilen çözülip bilinmejekdigini aýtdy. Merz Brýusselde "XXI asyryň býudjet çemeleşmesi bilen 21-nji asyryň çylşyrymly kynçylyklaryny ýeňip geçmek mümkin däl" -diýip, anyk habar iberdi.

Europeewropanyň dünýädäki ornuny diňe öz ykdysady güýji bilen saklap boljakdygyny mälim eden premýer-ministr Merz, EUB býudjetiniň agza ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilip bilinjek çäklerde galmalydygyny aýtdy. Özbaşdak, güýçli we bäsdeşlige ukyply Europeewropany maksat edinýändiklerini mälim eden Merz, bu syýasy ileri tutulýan ugurlary görkezmek üçin býudjetden döwrebap gurluş berilmegini isledi.

"60 göterim ýokarlandyrmak kabul ederliksiz"

Häzirki býudjet taslamalarynda göz öňünde tutulan ägirt uly talaplara berk garşylyk görkezip, Merz: "Biziň öňümizde goýlan teklipler EUB býudjetinde 60 göterime çenli ýokarlanmagy göz öňünde tutýar. Membershli agza döwletleriň içerki býudjetlerinde guşaklaryny berkitmegi we býudjetiň jemlenmegi üçin bu çykdajylary ýapmak düýbünden mümkin däl" -diýdi. Bu meselede Merz býudjet teklipleriniň birnäçe ýüz milliard ýewro azaldylmalydygyny öňe sürdi we bu tygşytlamalaryň ähli çykdajy ýerlerine ýaýramalydygyny aýtdy.

Duşuşyga gatnaşan 6 ýurduň diňe Ukraina berilýän umumy kömegiň 70 göterimini öz üstüne alandygyny ýatladýan Germaniýanyň kansleri: "Biz gysganmaýarys, ýöne Europeanewropa Komissiýasy tarapyndan teklip edilen bu aşa köpeliş biziň döwrümiziň hakykatlaryna laýyk gelmeýär."

Awstriýanyň premýer-ministri Kristian Stoker hem býudjet tekliplerini tankytlady. Brýusseliň öz ýurtlarynda tygşytlylyk çäreleri durmuşa geçirilýän mahaly çykdajylaryny artdyrýandygyny halka düşündirip bilmeýändiklerini mälim eden Stoker, "Awstriýadaky adamlara öz býudjetimizi azaldýan wagtymyz Brýusselde taryhdaky iň uly býudjetiň ara alnyp maslahatlaşylýandygyny düşündirip bilmerin. Güýçli býudjet awtomatiki usulda" ýok "diýmek üçin däl, has takyk" býudjet "diýmek has gowudyr.

Serhet howpsuzlygy, Russiýanyň howpy we bilelikdäki karzlaryň bozulmagy

Daniýanyň premýer-ministri Mette Frederiksen täze býudjetiň esasan howpsuzlyk we goranyş meselesine gönükdirilmelidigini aýtdy. Ukraina berilýän goldawyň tutanýerlilik bilen dowam etmelidigini öňe sürüp, EUB-niň daşarky serhetleri has berk goralmaly we ykdysady dinamika ýokarlandyrylmalydygyny öňe süren Frederiksen, häzirki býudjetde käbir ösüşi makul bilse-de, teklip edilýän ägirt uly ösüşiň kabul ederliksizdigini aýtdy.

Russiýa bilen 1340 km gury araçägi bolan Finlýandiýanyň premýer-ministri Petteri Orpo geosyýasy hakykatlara-da ünsi çekdi. Bu uzyn serhet liniýasynyň howpsuzlyk, infrastruktura we ykdysadyýet üçin gaty anyk we agyr ýükleri döredýändigini mälim eden Orpo, EUB-niň täze býudjetiniň bu howpsuzlyk hakykatlaryny we çeşmelerini iň ýokary täsir etjek sebitlere gönükdirmelidigini hökman göz öňünde tutmalydygyny aýtdy.

Duşuşygyň ahyrynda 6 ýurt tarapyndan çap edilen bilelikdäki jarnamada täze býudjet döwründe gurluş özgertmeleriniň gutulgysyzdygy we agza ýurtlaryň umumy karz mehanizmlerine ýüz tutmagy maliýe meselelerini hemişelik çözüp bilmejekdigi duýduryş berildi. TheB-niň häzirki köp ýyllyk býudjeti 1,4 trillion ýewro . 2028-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girmegi meýilleşdirilýän täze maliýe binýadynyň kanuny bolmagy üçin 27 agza ýurt biragyzdan tassyklamaly.