Europeewropanyň awiasiýa görüşi agyr zarba çekdi: 6-njy nesil söweş taslamasy FCAS resmi taýdan ýykyldy

ABŞ, Hytaý we Türkiýe tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän global goranyş senagatynda tehnologiki we strategiki özgerişleriň şemaly öwüsýän mahaly, pilotsyz howa ulaglary we täze nesil söweş uçarlary ýaryşynda yzda galan Europeewropada krizis kem-kemden çuňlaşýar. Iňlisleriň goranyş we syýasat dünýäsiniň abraýly neşirlerinden biri bolan “The Guardian” gazetindäki derňewlere görä, 2018-nji ýyldan bäri Fransiýa we Germaniýa bilelikde uly umytlar bilen bilelikde amala aşyrýan 6-njy nesil söweş uçar programmasy Geljekki söweş howa ulgamy (FCAS) resmi taýdan ýykyldy.

Kazyýet söweşlerini çuňlaşdyrmak we harby jedeller taslamany tamamlady

Germaniýanyň premýer-ministri Fridrih Merz we Fransiýanyň prezidenti Emmanuel Makron tarapyndan kabul edilen bu möhüm ýatyryş karary, Europeewropanyň goranyş senagatynda bilelikdäki önümçilik we harby garaşsyzlyk maksatlaryna agyr zarba urdy. Iki lokomotiw ýurdunyň arasyndaky gatnaşyklar, häkimiýet ugrundaky söweşler we taslama ýolbaşçylyk etmek üçin göreşen fransuz awiasiýa ägirdi Dassault Awiasiýa we Germaniýada ýerleşýän Airbus Goranmak we Kosmos arasynda paýlaşmak sebäpli bütinleý kesildi.

Krizisiň ýeke-täk sebäbi administratiw ambisiýa däldi; Iki ýurduň harby doktrinalary we amaly zerurlyklary düýpgöter ters tarapa üýtgedi. Güýçli uçar gatnaw floty bolan Fransiýa, deňiz güýçleri tarapyndan ulanmak üçin amatly we uçar göterijilerine gonup bilýän has ýeňil platforma dizaýnyny talap etdi. Beýleki tarapdan, inwentarlarynda uçar göterijisi bolmadyk we düýbünden gury ýer goranyş strategiýasyna eýeren Germaniýanyň harby talaplary bu dizaýna laýyk gelmedi. Bu tehniki boşluk, taslamanyň umumy pikir tapmagyna mümkinçilik döretmedi.

Dwigatel hyzmatdaşlygynyň soňy: Tabytdaky iň soňky dyrnak

Taslamanyň tehniki taýdan durnuksyzdygyny görkezýän iň soňky ösüş motor öndürijilerinden geldi. Fransuz dwigateli öndürijisi Safranyň nemes hyzmatdaşy MTU Aero Engines bilen bilelikdäki hereketlendirijini ösdürmek işini doly bes edendigi baradaky habary FCAS taslamasynyň tabytynda iň soňky dyrnak boldy. Bu aýralykdan soň taraplar milli bähbitlerine laýyklykda dürli ugurlary yzarlamak kararyna geldiler.

Dassault Awiasiýa baş direktory Éric Trappier , Fransiýa hökmünde täze nesil söweş uçaryny özbaşdak ösdürmek üçin tehnologiki we maliýe mümkinçilikleriniň bardygyny nygtap, ynamly sözler aýtdy. Trappier "Ilkinji görkeziş uçarymyzy iň soňky 2031-nji ýylda uçurmagy maksat edinýäris. Bu taslamany milli baýlyklarymyz bilen tamamlamaga ýeterlik derejede güýçli" -diýdi we Fransiýanyň garaşsyz hereket etjekdigini mälim etdi. Önümçilik hünärmenleri, Pari Parisiň bu ädiminiň bar bolan platformalary "Super Rafale" modeline öwrüp biljekdigini çaklaýarlar.

Germaniýanyň öňünde kyn wariant: Tempest taslamasy

Hyzmatdaşlygyň ýatyrylmagy bilen uly boşlukda galan Germaniýa üçin stolda diňe bir hakyky wariant bar: Angliýa, Italiýa we Japanaponiýa bilen hyzmatdaşlykda geçirilen garşydaş Global Combat Air Programma (Tempest) konsorsiumyna goşulmak. Şeýle-de bolsa, Berliniň bu taslama esaslandyryjy hyzmatdaş hökmünde ýa-da önümçiligi gaty çäkli ikinji derejeli müşderi hökmünde kabul edilip-edilmezligi uly näbellilik meselesidir.

Tempest taslamasyny durmuşa geçirmek üçin bilelikdäki kompaniýa döreden Iňlis we Italiýa işgärleri Germaniýanyň getirjek maliýe güýjüni gutlasa-da, Berliniň karar bermek mehanizmlerine gatnaşmagy sebäpli dörediljek býurokratik päsgelçiliklerden gorkýarlar. Bu ýagdaý uçaryň 2035-nji ýylda ilkinji uçuş nyşanyny yza süýşürer diýen çynlakaý alada bar.

Defenseewropanyň Goranmak Senagatynda gowşaklyk artýar

peýda bolan bu bölek surat, 1980-nji ýyllarda harby awiasiýa taryhynda uly bölünişigi ýada salýar. Şol döwürde Fransiýa bilelikdäki Europeanewropa uçarlaryny ösdürmek konsorsiumyndan çykyp, Rafale söweş uçaryny özbaşdak öndürdi; Germaniýa we Angliýa ýaly beýleki ýurtlar birleşip, Eurofighter Taýfun ýoluny saýladylar.

Goranmak pudagynyň hünärmenleri Europeewropanyň ykdysady we senagat taýdan bir wagtyň özünde üç aýry söweş uçar programmasyny maliýeleşdirip bolmajakdygyny bellediler. Hünärmenler duýduryş berýärler: "Söweşjeň uçaryň ösüş çykdajylaryny amortizasiýa etmegi üçin dünýä bazarynda azyndan 600 birlik sargyt mukdaryna ýetmeli. Europeanewropa bazarynyň şeýle bölünmegi kontinental goranyş pudagyny has gowşak we daşarky bazarlara we göni ABŞ-a garaşly eder."