Fermerden bazara baha boşlugynyň aňyrsyndaky girdeji: Galp söwda we galp hasap-fakturalar aýan edildi

Täze gök önümleriň we miweleriň bahasynyň aşa ýokarlanmagyny yzarlaýan Salgyt gözegçilik geňeşi, üpjünçilik zynjyryndaky meýdandan stoluň başyna geçýän ägirt uly näsazlyklary we manipulýasiýa ulgamyny ýüze çykardy. Giňişleýin gözlegler öndüriji bilen sarp edijiniň arasyndaky baha boşlugynyň aňyrsynda ykdysady zerurlygy bolmadyk we diňe bahany emeli ýokarlandyrmak üçin döredilen toslama söwda halkalarynyň bardygyny ýüze çykardy. Amalyň çäginde önümleriň bölek satuw bazaryna gönüden-göni hödürlenmegiň ýerine öňdäki kompaniýalary ulanyp, elleri 3-5 gezek üýtgedendigi we her etapda adalatsyz girdeji gazanylandygy kesgitlenildi.

Kompaniýanyň ýazgylarynda million dollarlyk galp çykdajy oýny

Adalatsyz girdeji zynjyryny çözmek üçin salgyt gözegçileri 1029 daýhanyň deklarasiýalaryny, öndürijiniň girdejilerini, kompaniýalaryň ýazgylaryny satyn almak we satmak we Bazar hasaba alyş ulgamynyň maglumatlary gözden geçirdi. Jikme-jik deňeşdirmeler dellalçylyk firmalarynyň hakyky satyn alyş bahalaryny gizlemek bilen öz ýazgylarynda emeli çykdajylary döredendigini görkezdi. Mysal üçin; Sitrus öndürijisi meýdanda mandarini bir kilogram üçin 6-dan 8 lira bahasyna satandygyny mälim etse-de, üpjün ediji kompaniýanyň bu önümi 28 lira satyn almak bahasy bilen öz ýazgylarynda görkezendigi we ortaça 31.82 lira bahasy bilen bazara çykarylandygy anyklandy. Anotherene-de bir haýran galdyryjy resminamada öndürijiden 12 lira üçin satyn alnan önümiň satyn alyş bahasy 31.48 lira bilen kompaniýanyň kitaplarynda ýazylandygy göründi. Bu usul bilen kompaniýa, kagyz ýüzünde satyn almak bilen satmagyň arasynda 17 kuruş -yň diňe azajyk tapawudyny görkezmek bilen salgytdan gaçdy, şol bir wagtyň özünde meýdançadaky hakyky baha bilen yglan edilen bahanyň arasynda 19.48 lira arasynda adalatsyz boşluk döretdi.

Ömrüni ýitirenleriň adyndan galp kwitansiýalar berdiler

Gözlegçiniň, bazardaky bahalary manipulirlemek we galp çykdajylary döretmek üçin ajaýyp usullaryň ulanylandygy baradaky hasabatda-da öz beýanyny tapdy. Derňewleriň dowamynda jemi 2,5 million liradan geçýän 87 sany ýasama önüm öndürijisiniň 49 adamyň adyndan berlendigi anyklandy. Mundan başga-da, käbir iri üpjün edijileriň bazara goýýan önümleriniň mukdaryna bilkastlaýyn baha bermeýändikleri, şeýlelik bilen "üpjünçiligiň ýeterlik däldigi" düşünjesini döredip, bahalaryň ýokarlanmagyna ýol açdy.

Limonyň bahasy: Meýdanda 5 Lira, Bazarda 100 Lira

Bahalaryň manipulýasiýasynyň has aýdyň görünýän önümlerinden biri bolan limon üçin haýran galdyryjy surat peýda boldy. Meýdanda täze ýygnan limonyň bahasy 5 lira çenli peselse-de, görnüşdäki bu önümiň bahasynyň 10 lira , bazardaky 40-50 lira we bazar tekjelerinde 80-den 100 lira çenli ýokarlanandygy kesgitlenildi. Senagat wekilleri we hünärmenler ammarlarda saklanýan takmynan 400-500 müň tonna limonyň bazara gözegçilik astynda goýberilmegi bilen bahany manipulirlemek guraly hökmünde ulanylyp bilinjekdigini bellediler. Saklamak, zähmet, isrip etmek, daşamak we maliýeleşdirmek çykdajylaryndan başga-da, täjir, lomaý satyjy, distribýutor we bölek satyjy tapgyrlarynda ýokary girdeji derejesi soňky sarp ediş bahasyny köpeldýär.

Sitrus öndürijilerinden bahalara baha bermek

Adanada sitrus miwelerini öndürýän Bekir ıldyldyz, häzirki wagtda 5 lira çenli arzanlaýan irki limonlaryň bahasynyň bazardaky hakyky ýagdaýy görkezmeýändigini aýtdy. Yldylız bu barada eden çykyşynda "Hakyky önüm noýabr we dekabr aýlarynda bazara girer. Şonuň üçin öndürijiden satyn alma ýok. Birnäçe aýdan soň üpjünçilik ýokarlanar we bahalaryň arzanlamagyna garaşýarys." Geljekki döwürde bazarda ýeňillikleriň bolup biljekdigini aýtdy.