Global awtoulagda kartoçkalar üýtgedilýär: Hytaý dünýä satuwynyň 37 göterimine ýetdi

Global awtoulag pudagynda güýç deňagramlylygy düýpgöter üýtgeýär. Dünýäniň öňdebaryjy karz ätiýaçlandyryş kompaniýalarynyň biri bolan “Allianz Trade” tarapyndan neşir edilen iň soňky pudaklaýyn derňew hasabaty, dünýädäki awtoulag bazarynyň 2025-nji ýylda 5 göterim ösjekdigini we yzygiderli üçünji ýyl ýokary ösüş tendensiýasyny tamamlaýandygyny görkezýär. Şeýle-de bolsa, bu ösüşiň esasy dinamikasy gözden geçirilende Aziýa bazarynyň adaty lokomotiwleriň, Europeewropanyň we ABŞ-nyň ornuny tutandygy görünýär. Europeewropada satuwlar gaty çäkli bolup galsa-da, ABŞ bazaryndaky ösüş 2 göterimde galdy. Beýleki tarapdan, Hytaý 9 göterim ösüş görkezijisi bilen dünýä awtoulag bazaryndaky iň güýçli hereketlendiriji hökmünde öz adyny saklady.

Aziýa we Hytaý Global Awtoulagyň täze merkezine öwrülýär

Neşir edilen hasabatda haýran galdyryjy maglumatlar, dünýä awtoulag senagatynyň agyrlyk merkeziniň Aziýa we esasanam Hytaýa geçendigini tassyklaýar. Iň soňky maglumatlara görä, Hytaý dünýädäki awtoulag satuwynyň 37 göterimini tutup, öňdebaryjylygyny berkitdi. Bu ägirt uly nyrh, 2024-nji ýyl bilen deňeşdirilende 2 bal artandygyny we pandemiýadan öňki döwür bilen deňeşdirilende 2019-njy ýyl bilen deňeşdirilende 8 bal artandygyny görkezýär. Hytaýyň bu agressiw ýokarlanmagyna jogap hökmünde adaty bazarlarda çynlakaý ýitgiler bolýar. Şol döwürde Europeewropanyň dünýädäki bazar paýy möhüm derejeden aşak düşdi, Demirgazyk Amerikanyň paýy bolsa taryhy pes derejä düşdi. Beýleki ösüp barýan bazarlar gözden geçirilende Günorta Amerikanyň, Eastakyn Gündogaryň we beýleki ösüp barýan ykdysadyýetleriň global ösüşe güýçli goldaw berýändigi görülýär. Hytaýyň we Japanaponiýanyň daşyndaky Aziýa-Pacificuwaş umman sebiti has çäkli ösüş görkezijisini görkezdi.

Türk awtoulag senagatyndan iki taraplaýyn taryhy üstünlik

Dünýä bazaryndaky bu ýiti we düýpli üýtgeşmelere garamazdan, 2025-nji ýylda türk awtoulag pudagy ägirt uly üstünlik gazandy. Söwda ministrligi tarapyndan yglan edilen resmi maglumatlara görä, Türkiye taryhy eksport rekordy 41,5 milliard dollar bilen 2025-nji ýylda tamamlanmagy başardy. Daşary ýurt bazarlarynda üstünlik gazanmakdan başga-da, pudak içerki bazardaky iň ýokary satuw mukdaryna 1,37 million birlik boldy. Türkiýede ulaglaryň umumy satuwynyň ýyllyk 10,5 göterim ýokarlanyp, bu derejä ýetmegi içerki islegiň güýjüni ýene bir gezek görkezdi. Hasabatda, bu içerki islegiň, daşary ýurt bazarlarynyň kiçelýän we global geosyýasy töwekgelçilikleriň artýan şertlerinde türk awtoulag pudagy üçin möhüm bufer we deňagramlylyk elementi bolup durýandygyna ünsi çekdi.

2026-njy ýyldaky iň uly howp: 'Europeewropada öndürildi' Impasse

Allianz Söwda hasabatynda, Europeanewropa Bileleşiginiň türk awtoulag pudagynyň durnuklylygy üçin iň uly töwekgelçilikleriň biri hökmünde güýje girmäge taýynlanýan täze "Made in Europeewropa" çarçuwasy görkezilýär. Täze düzgüne laýyklykda, bu statusa eýe bolmak we gümrük artykmaçlyklaryndan peýdalanmak üçin ulag EUB-iň goşulan bahasy 70 göterimden geçmeli. Türkiýede önümçiligiň bu ýokary çäkden çykmagyň töwekgelçiligi pudagyň wekillerini aladalandyrýar. Türkiýäniň bu täze ulgama goşuljakdygy baradaky näbellilik entek çözülmedi.

Unionewropa Bileleşigi tarapynda Türkiýe baradaky aladalaryň artýandygy syn edilýär. Türkiye gönüden-göni "Made in EU" statusyny alsa, Türkiýa maýa goýumlaryny tizleşdiren hytaý öndürijileriniň elektrik ulagy we batareýa tehnologiýalarynyň EUB höweslendirişlerinden gytaklaýyn peýdalanyp biljek tranzit nokadyna öwrüler öýdülýär. Türkiye bu täze gelip çykyş statusyndan aýrylsa, türk ulaglary we ätiýaçlyk şaýlary iň uly bazary bolan EUB-de artykmaç söwda artykmaçlyklaryny ýitirmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolar. Bu ýagdaý global awtoulag öndürijilerini (OEM) Türkiýä täze maýa goýumlaryny goýup bilmez we bar bolan üpjünçilik zynjyrlarynyň Europeewropanyň içerki sebitlerine göçürilmegine sebäp bolup biler.

Marketewropa bazaryna baglylyk we pudaklaýyn töwekgelçilikleri dolandyrmak

Europeanewropa bazaryna bökdençsiz girişiň kesilmegi mümkinçiligi Türkiye üçin diýseň möhüm ssenariýany görkezýär. Sebäbi, 2025-nji ýyldaky maglumatlara görä, Türkiýanyň awtoulag eksportynyň 72,5 göterimi (30,11 milliard dollar) gönüden-göni EUB-ne agza ýurtlara iberildi. Bu ýurtlaryň arasynda Germaniýa Türkiýäniň iň uly söwda hyzmatdaşy bolmagynda galýar, diňe eksport mukdary 6,61 milliard dollar we ýyllyk 36 göterim ýokarlanýar.

Bu pudakdaky bu möhüm ösüşlere we töwekgelçiliklere baha bermek bilen, Allianz söwda karzlarynyň baş müdiriniň orunbasary Altuğ Karagöz ähli şertlerde türk awtoulag senagaty we üpjünçilik zynjyrynyň ýanynda durjakdyklaryny mälim etdi we aşakdaky möhüm beýannamalary berdi: berk maliýeleşdiriş şertleriniň täsiri "Bu dinamiki özgerişde we töwekgelçilik gurşawynda awtoulag öndürijileri we üpjünçilik zynjyryndaky gyzyklanýan taraplarymyz üçin geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende takmynan 15 göterim ýokarladyk. Elektrikleşdiriş öwrülişigini, üpjün ediş ekosistemasyny we pudakdaky çykdajylary dolandyrmagy ýakyndan yzarlaýarys; Türk awtoulag senagatynyň dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyplylygyny we maliýe durnuklylygyny üpjün etmegi dowam etdirýäris, töwekgelçilikleri dolandyrmak boýunça işjeň çözgütlerimiz bilen. "