Halkara Jenaýat Kazyýetinde ýer titremesi: Netanýahunyň tussag edilmegini haýyş eden baş prokuror Karim Han işinden aýryldy

Halkara hukuk arenasynda köp gürleşiljek taryhy ösüş boldy. Halkara Jenaýat Kazyýetiniň (ICC) gatnaşyjy döwletleriň assambleýasy Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahuny tussag etmek barada haýyş bilen dünýä ýüzüne gelen Baş prokuror Karim Hanyň borjunyň resmi taýdan ýatyrylandygyny habar berdi.

Rim düzgünnamasynyň 46-njy maddasy bilen gelýän taryhy karar

Taraplar Assambleýasynyň ýazmaça beýanyna görä, Rim düzgünnamasyna gatnaşýan ýurtlar 2026-njy ýylyň 24-nji iýulynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Nýu-Yorkorkundaky Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) ştab-kwartirasynda adatdan daşary ýygnak geçirdi. Baş prokuror Karim Hana garşy düzgün-nyzam temmi ara alnyp maslahatlaşylan bu ýörite mejlisde möhüm ses berildi. Closedapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen gizlin ses berişlikde 82 partiýa döwletiniň sesi bilen mutlak köplük gazanyldy. Karar kabul edilenden soň, Kerim Hanyň "çynlakaý hyýanatçylykly hereket edendigi we borçlaryny bozandygy" we Rim düzgünnamasynyň 46-njy maddasyna laýyklykda işinden boşadylandygy karar edildi. Şeýle hem beýannamada Mejlisiň başlygynyň bu işe gatnaşýan ähli taraplaryň şahsy durmuşyna we kanuny hukuklaryna iň ýokary hormat goýulmagy baradaky çagyryşyny gaýtalandygy aýdylýar.

Derňew prosesi Netanýahu kararyndan soň başlandy

Karim Hanyň işden aýrylmagyna sebäp bolan ösüş zynjyry soňky döwürde möhüm kararlar bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Halkara Jenaýat Geňeşiniň baş prokurory Kerim Han 2024-nji ýylyň maý aýynda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahuny we şol wagtky Goranmak ministri avaow Gallanty uruş jenaýatlary sebäpli tussag etmek barada karar sorady. Bu ädimden dessine Hana garşy jynsy zorluk aýyplamalary öňe sürüldi we tejribeli aklawçy 2025-nji ýylyň maý aýynda öz haýyşy boýunça rugsat aldy. Bu işiň dowamynda mart aýynda Halkara Jenaýat Geňeşi tarapyndan bellenen üç sany garaşsyz kazy topary BMG tarapyndan geçirilen derňewde Hana garşy "ygtyýarlykdan hyýanatçylykly peýdalanmak ýa-da hyýanatçylykly peýdalanmak" tapylmaýandygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, bu habara garamazdan suwlar köşeşmedi. Halkara Geňeşiniň Taraplar Assambleýasynyň Býurosy 8-nji iýunda geçirilen mejlisinde Hanyň öz wezipesinden "hyýanatçylykly hyýanatçylykly peýdalanandygyny" we wagtlaýynça işinden aýrylandygyny mälim etdi we soňky karary 24 agza döwletiň gatnaşmagynda 24-nji iýulda geçiriljek ses berişlige galdyrdy.

Goranmak jedellerine we ICC-iň täze döwri

Işden boşatmak kararyndan soň Karim Hanyň hukuk toparynda ýiti reaksiýa ýüze çykdy. Hanyň aklawçylary Nýu-Yorkorkda geçirilen ses berişlikde özlerine goranmak mümkinçiliginiň berilmändigini we akkreditasiýa hukuklarynyň ellerinden alnandygyny öňe sürdüler. Goranmak komiteti bu prosesiň düýbünden bikanundygyny, prosessual adalatsyzdygyny we anyk subutnamalaryň ýokdugyny aýtdy. 2021-nji ýylyň fewralynda Halkara Jenaýat Geňeşiniň Baş prokurory wezipesine saýlanan we 2021-nji ýylyň 16-njy iýunynda kasam kabul eden Kerim Hanyň möhleti, edaranyň üçünji baş prokurory wezipesine başlady we şeýlelik bilen jedelli ýagdaýda tamamlandy. Beýleki tarapdan, Halkara Jenaýat Geňeşiniň beren beýanynda, 2025-nji ýylyň maý aýynda Hanyň rugsadyndan we 2026-njy ýylyň iýunynda işinden aýrylandan bäri bolşy ýaly, Baş prokuraturanyň ýolbaşçylarynyň ýerine ýetiriljekdigi aýdyldy. Kazyýetiň ähli işini üznüksiz dowam etdirýändigi, institusional hünärmenligi sebäpli wepalylygy sebäpli wepaly bolup galýandygy aýdylýar.