Howanyň üýtgemegi zeýtun we zeýtun ýagynyň hiline täsir edýär

ANKARA - Howanyň üýtgemeginiň zeýtun önümçiligine edýän täsiri barha aýdyň görünýär. Howanyň faktorlary, esasanam temperatura we ýagyş derejesi zeýtun hiline we hasyllylygyna gönüden-göni täsir edýär. Adatdan daşary yssy we sowuk bu gymmatly önümiň önümçiliginde çynlakaý kynçylyklara sebäp bolup biler.

Howanyň üýtgemeginiň zeýtunlara täsiri

Geçirilen gözlegler, geljekdäki howa çaklamalarynyň zeýtun agaçlaryna birnäçe ýaramaz täsir edip biljekdigini görkezýär. Suw baýlyklarynyň azalmagy ösümlikleriň fiziologiki proseslerini bozup, önümiň öndürijiliginiň we hiliniň düýpli peselmegine sebäp bolup biler. Esasanam zeýtun ýaly köp ýyllyk ösümlikler bu üýtgeşmelere uly täsir edip biler.

Ortaýer deňziniň howa zolagynda giňden ýaýran zeýtun görnüşleri, temperaturanyň we bugarmagyň derejesi sebäpli ösýän möwsümlere we gülleýän döwürlere sezewar bolýar. Bu miweleriň ýetişmegini çaltlaşdyryp, hasyl wagtyna täsir edip, soňky önümiň hil parametrleriniň gyşarmagyna sebäp bolup biler.

Zeýtun önümçiliginiň global ýagdaýy

Zeýtun ýagynyň öndürilmegi soňky ýyllarda bütin dünýäde üýtgäp biler. 1990-njy ýylda 1,4 million tonna bolan jemi önüm 2021-nji ýylda iň ýokary derejesine ýetip, 3,5 million tonna ýetdi. Şeýle-de bolsa, 2023-nji ýylda bu mukdar 2,5 million tonna çenli azaldy. 2024-2025-nji ýyllardaky çaklamalar önümçiligiň ýene 3,4 million tonna çenli ýokarlanjakdygyny görkezýär.

Türkiýe zeýtun ýagynyň dünýädäki paýyny 5,5% -den 13% -e çenli ýokarlandyrdy. Zeýtun ýagy öndürmekde Ispaniýa öňdebaryjy bolmagyny dowam etdirse-de, önümçilikdäki paýy soňky 35 ýylda 44% -den 38% -e çenli azaldy. Beýleki tarapdan Italiýa we Gresiýa durnukly önümçilik profilini görkezýärler. Türkiýe theB-den başga iň uly öndüriji. Bu karta Türkiýedäki zeýtun görnüşlerini guraklyga garşylyk derejesine görä üç esasy topara bölmäge mümkinçilik berdi.

Guraklyga çydamly görnüşler: Butko, Çekişte, Memekik ýaly görnüşler. Gemlik, Aýwalyk. görnüşler.

Bu klassifikasiýa zeýtun öndürijilerini haýsy sebitlerde ösdürip ýetişdirmelidigini görkezýär.

Zeýtun ýagynyň geljegi we uýgunlaşma

Zeýtun ýagynyň geljekde durnuklylygy howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak ukybyna bagly bolar. Öndürijiler howanyň üýtgemegini göz öňünde tutup has çydamly görnüşlere ýüz tutmalydyrlar. Bu hem netijeliligi ýokarlandyrar, hem-de önümiň hilini saklar. Şeýle-de bolsa, global howanyň üýtgemegine laýyk gelýän strategiýalary işläp düzmek hem möhümdir.

Zeýtun öndürijileriniň howanyň üýtgemegini we bu üýtgeşmeleriň netijelerini göz öňünde tutup strategiýalaryny täzelemegi hökmanydyr. Bu zeýtun we zeýtun ýagynyň bazaryny ýerli we dünýä derejesinde kesgitläp biler.